Nunavut

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Nunavut
(IU) ᓄᓇᕗᑦ Nunavut
(EN) Nunavut, (FR) Nunavut
provincia
Nunavut – Stema Nunavut – Bandiera
Dati aministrativi
Stato bandiera Canada
Cavedal Icaluit
Luogotenente Goernador Edna Elias dal 12-05-2010
Primo ministro Eva Aariak (Independente) dal 19-11-2008
Lengue ufisiałi Inuktitut, Inuinnaqtun, Inglexe, Francexe.
Data de istitusion 1 apriłe, 1999
Teritorio
Coordinae
de ła Cavedal
43°39′12″N 79°22′59″W / 43.653333, -79.383056Coordinate: 43°39′12″N 79°22′59″W / 43.653333, -79.383056
Superfise 2 093 190 km²
Aque interne 157 077 km² (7,5%)
Abitanti 31 906 (2011)
Densità 0,02 ab./km²
Altre informasion
Fuxo orario UTC-5, UTC-6, UTC-7
ISO 3166-2 CA-NU
Nome abitanti nunavexi
nunavutexi
Bomò Nunavut Sannginivut Nunavut ła nostra tera o ła nostra tera ła nostra forsa
Locałixasion

Nunavut – locałixasion

Nunavut – Mapa
Sito istitusionałe


Nunavut (in inuktitut ᓄᓇᕗᑦ, Nunavut), dal 1° de apriłe 1999, el costituise el 3° teritorio del Canada; l'è al steso tenpo el manco popołà e 'l più grando de i teritori e de łe provinçe del paexe.

Nunavut vol dir 'ła nostra tera' in Inuktitut, ła łéngoa dei Inuit. I so abitanti i'è ciamè Nunavummiut, al singołar Nunavummiuq.

Giografia[canbia | canbia sorxente]

Costa nordorientałe de l'ixoła de Baffin.

El teritorio el cuerxe çirca 2 000 000 km² de tera e aqua in tel Canada setentrionałe; de ła so imensa superfiçie, 157 077 km² i'è de Oçeano Artico, mentre 1 936 113 km² i'è costituii da tere emerse, includendo ła majoransa de l'arçipełago artico (conpresi l'Ìxoła de Baffin l'Ìxoła de Ellesmere a nord, cosita come łe parti orientałe e meridionałe de l'Ìxoła Victoria a ovest), tute łe ixołe de łe baie de Hudson, James, e Ungava (incluxe łe Ìxołe de Belcher) che łe apartegnea ai Teritori del Nord-Ovest.

Ghe ne deriva che el Nunavut l'è ła quinta entità rejonałe mia indipendente piasè granda al mondo. Se el Nunavut el fuse on Stato, el sarea tredexeximo par area, dopo ła Republica Democratica del Congo.

El Nunavut el confina via tera co i Teritori del Nord-Ovest a ovest e col Manitoba a sud, oltre che co ła provinçia de Teranóva e Łabrador, co ła qual el condivide ła picenina remota ixoła de Killiniq. El confina via mar anca co łe provinçe del Quebec, Ontario, Manitoba e co ła Groenlandia a nord.
Ła creasion del Nunavut l'à originà i "four corners", un punto ndoe se interseca i confini de cuatro provinçe: Nunavut apunto, i Teritori del Nord-Ovest, Manitoba, e Sascaċiùan, su ła costa meridional del łago Kasba. A cauxa de ła so cołocasion geografica remota e inacesibiłe, no l'è mia un posto turistico. Ghè tutavia un monumento (sepur datà) a indicar el punto exato e qualcheduni ghe va.[1]

El Nunavut ła xe, par el Canada, la divixion aministrativa de primo łiveło più reçente: ła s'à separà ofiçialmente dai Teritori del Nord-Ovest el primo apriłe 1999 par mexo del Nunavut Act[2] e del Nunavut Land Claims Agreement Act[3], benché i confini atuałi i sia stè stabiłii in tel 1993. Ła creasion del Nunavut l'à conportà el più groso canbiamento a ła mapa del Canada da l'incorporasion de ła provinçia de Teranóva e Łabrador in tel 1949.

El teritorio el xe atraversà sol so marxene oriental da ła Cordiłiera Artica; el punto piasè alto del Nunavut l'è el Pico Barbeau.

Istoria[canbia | canbia sorxente]

L'atuałe rejon del Nunavut l'è abità da çirca 4000 ani. Ła majoransa dei storici l'identifica ła costa de l'ixoła de Baffin co l'Helluland descrita in te łe saghe nordiche, el che el rende posibiłe che i abitanti de ła rejon i gabia avù contati ocaxionałi co i marinai norvegexi.

Ła istoria documentà del Nunavut ła scominsia in tel 1576. Martin Frobisher, che 'l dirigea na spedision par catar el pasajo a nord-ovest, el pensava d'aver catà oro preso ła Baia de Frobisher, su ła costa de l'ixoła de Baffin.[4] El minerałe el se riveła in segutio esar sensa valor, ma Frobisher el resta noto par esar el primo europeo ad averghe avù contati co i Inuit, che se se ricorda. El contato l'era ostiłe, con Frobisher che el catura cuatro nativi e 'l łe porta in Inghiltera, ndoe in breve i more.

Altri esploratori a ła riçerca del pasajo a nord-ovest i'è capitè da ste bande in tel XVII secoło, incluxi Henry Hudson, William Baffin e Robert Bylot.

In tel 1976 scominsia i negosiati del governo federal canadexe co i raprexentanti de ła popołasion Inuit, che i rivendicava un teritorio separà da queło dei Teritori de Nord-Ovest. El 14 apriłe 1982, se tien in tei Teritori de nord-ovest un referendum consultivo su ła divixion del teritorio, che el vede ła majoransa de i rexidenti votar in favor (co el 56,5% de i voti). Un acordo el vien pò decixo in tel setenbre del 1992 e ratificà da quaxi l'85% de i votanti del Nunavut. El 9 lujo 1993, łe do leji rełative, el Nunavut Land Claims Agreement Act e l' Nunavut Act, łe vien aprovè dal parlamento canadexe, e ła tranxision ła vien conpletà el 1° de apriłe del 1999, data de ła creasion ofiçiałe del Teritorio de Nunavut.[5] Ła scarsa e sparsa popołasion del Nunavut ła rende inprobabiłe ła concesion del status de provinçia in un futuro visin, anca se ła situasion ła podarea canbiar se 'l Yukon, che l'è de póco più popołà, el diventase na provinçia.

Demografia[canbia | canbia sorxente]

Łe 10 comunità più grande
Comune 2006 2001 cresita
Icaluit 6 184 5 236 18,1%
Rankin Inlet 2 358 2 177 8,3%
Arviat 2 060 1 899 8,5%
Baker Lake 1 728 1 507 14,7%
Igloolik 1 538 1 286 19,6%
Cambridge Bay 1 477 1 309 12,8%
Pangnirtung 1 325 1 276 3,8%
Pond Inlet 1 315 1 220 7,8%
Kugluktuk 1 302 1 212 7,4%
Cape Dorset 1 236 1 148 7,7%

Al momento de l'ultimo censimento, ła popołasion del Nunavut l'era de sołe 31 906 áneme su un'area de ła grandesa de l'Eoropa oçidentałe. Se 'l Nunavut el fuse on stato sovran, el sarea el manco popołà del mondo: ła visina Groenlandia, par esenpio, ła ga presoché ła stesa area e 'l dopio de ła popołasion.

Ła capital Icaluit (prima Frobisher Bay) su l'ixoła de Baffin, a est, l'è stà decixa co un referendum in tel 1995. Altre grose comunità łe include i çentri rejonałi de Kangiqiniq (Rankin Inlet) e Arviat.

Al censimento del 2006, 24 640 persone che se identificava come Inuit (l' 83,6% del total de ła popołasion), 100 come nativi (0,34%), 130 metici (0,44%) e 4 410 come non aborigeni (14,96%).[6]

Łéngoa[canbia | canbia sorxente]

Insieme a l'inuktitut, anca l'inuinnaqtun, l'inglexe e l'francexe i'è łéngoe ofiçiałi.

In te ła so rełasion (Aajiiqatigiingniq Language of Instruction Research Paper) comisionà in tel 2000 par el Dipartimento de l'Educasion del Nunavut, Ian Martin de l'Università de York l'aferma che na "minacia a łongo termine a ła łéngoa Inuit ła se pol catar dapartuto, e łe atuałi połitiche e pratiche łenguistiche scołastiche i'è drio contribuir a sta minacia" se łe scołe del Nunavut łe segue el modeło dei Teritori del Nord-Ovest. Martin el fornise un piano de vint'ani par crear na "società biłengoe pienamente funsionante, in inuktitut e inglexe entro el 2020. El piano el prexenta diversi modełi, incluxo:

  • "Qulliq Model", par ła majoransa de łe comunità Nunavut, con l'Inuktitut come łéngoa prinçipałe par l'istrusion.
  • "Inuinnaqtun Immersion Model", par ła riviłitałixasion de l'Inuinnaqtun.
  • "Mixed Population Model", prinçipalmente par l'Iqaluit (posibilmente par Rankin Inlet), in quanto el 40% de ła popołasion Qallunaat, el termine Inuit par Caucaxici, el podarea averghe difarenti exigense.[7]
Łéngoe mare autodichiarae
Łéngoe parlanti %
Inuktitut 20 185 69,54%
Inglexe 7 765 26,75%
Francexe 370 1,27%
Inuinnaqtun 295 1,02%

El censimento canadexe del 2006 l'à mostrà na popołasion de 29 474 áneme. De łe 29 025 risposte a ła domanda del censimento rełativa a ła łéngoa mare, łe łéngoe più riportè łe xe cofà in tabeła: Soło l'inglexe e l'francexe i'è stè considerè łéngoe ofiçiałi in tel censimento. I dati mostrè i se riferise a łe singołe risposte e a ła parçentuałe totałe. Ghè anca 260 risposte con sia l'inglexe che na łéngoa mia ofiçiałe (prinçipalmente Inuktitut), 20 con el francexe e na łéngoa mia ofiçiałe, 20 con sia inglexe che francexe e çirca 140 che no i'à mia risposto a ła domanda, i'à segnà più łéngoe mia ofiçiałi o i'à dà altre risposte mia vałide.[8]

Economia[canbia | canbia sorxente]

L'economia del Nunavut l'è baxà parlopiù su łe miniere de oro, fero, xinco, nichel, rame e diamanti dixlochè sul teritorio. El Nunavut el ga un budget anuałe de 700 miłioni de dołari canadexi, quaxi totalmente de provegnensa del governo federal. Łe prinsipałi miniere verte int'el teritorio łe xe:

Governo[canbia | canbia sorxente]

Edifiçio de l'asenblea łegixłativa a Icaluit.

El capo de Stato del Nunavut l'è un comisario, dito Commissioner, nominà dal ministero de i Afari Indiani e e del Xviłupo del Nord. Come par tuti i teritori canadexi, el ruoło del comisario l'è sinbołico e anałogo a queło de un Tenente Governador, co ła difarensa che el comisario no l'è mia un raprexentante de ła regina. Dal 12 majo 2012 ła comisaria ła xe Edna Elias.

I menbri de l'asenblea łegixłativa unicamerałe del Canada i'è ełeti individualmente; no ghè mia partiti e ła łegixłatura l'è baxà sul consenso.[10] El capo del governo l'è ełeto dai menbri de l'asenblea łegixłativa.

A łivel federal, el Nunavut l'ełexe un soło menbro de ła Camara dei Comuni; in sto caxo i candidati i'è afiłiè ai partiti federałi. Atualmente, el parlamentare ełeto par el Nunavut l'è Nancy Karetak-Kindell, esponente del Partito Łiberal.

Ła prima łegixłatura del teritorio ła s'è disolta el 16 jenar del 2004, e łe ełesioni i'è stè convochè póco più tardi. Ai prinçipi del 2008, el Nunavut l'è al so secondo governo.

Meso de fronte a łe critiche su ła so połitica, Paul Okalik (premier in carica da ła creasion del teritorio in tel 1999 fin al 2008) l'aveva meso in pié un consejo consultivo de ondexe veci, che i ga ła funsion de jutar a incorporar l'Inuit Qaujimajatuqangit (ła cultura Inuit e ła conosensa tradisional, in inglexe speso ciamà "IQ") in te łe decixioni połitiche e de governo del teritorio.

El teritorio el ga un budget anuałe de 700 miłioni dołari canadexi, fornii quaxi interamente dal governo federal. El precedente Primo Ministro Paul Martin l'avea meso el sostegno par el Canada setentrionałe tra łe so priorità par el 2004, con $500 miłioni da dividar tra i tri teritori.

Cultura[canbia | canbia sorxente]

Omo de etnia inuit, Arviat.

Bandiera[canbia | canbia sorxente]

Ła bandiera ofiçiałe del Nunavut ła vien adotà el 1 apriłe del 1999. I cołori blu e oro i'è stè selti da i membri de ła Commission d'établissement du Nunavut, a sinbołixar łe richese de ła tera, del mar e del ciel. El roso el raprexenta el Canada. L'inukshuk, monumento de piere, el guida ła gente in tel so camin e 'l indica i posti sacri. Se ghe cata anca Nikittuittuq, ła steła połar, che tradisionalmente l'è stà na guida par i naviganti e che ła vol esar un punto de riferimento fiso e imutabiłe, cosita come l'è el consejo dei savi de ła comunità.

Note[canbia | canbia sorxente]

  1. [1]
  2. [2]
  3. [3]
  4. Maple Leaf Web: Nunavut - Ła storia del popoło Inuit del Canada
  5. [4]
  6. [5]
  7. [6]
  8. Detailed Mother Tongue (186), Knowledge of Official Languages (5), Age Groups (17A) and Sex (3) (2006 Census)
  9. Wolfden Resources
  10. [7]

Altri projèti[canbia | canbia sorxente]


Łigamenti de fora[canbia | canbia sorxente]

Turixmo

Jornałixmo