Limonara
 |
||||||||||||||||
 Citrus × limon |
||||||||||||||||
| Clasificasion sientìfega | ||||||||||||||||
|
||||||||||||||||
| Nomenclatura binomiałe | ||||||||||||||||
| Citrus × limon (L.) Burm.f. |
Ła limonara (Citrus × limon (L.) Burm.f. ) ła xè un àlbaro da fruto apartenente al xènare Citrus e a ła fameja de łe Rutaceae. El fruto de ła limonara el se ciama limon.
Ła xè un antico ibrido, forse tra ła pomełara e ła sedrara, ma da secołi ła costituise spece autonoma che se propaga par talea e inesto.
Indice |
Morfołogia [canbia]
Ła limonara ła xè 'n àlbaro che'l raxunxe dai 3 ai 6 metri de altesa. I buti e i petałi i xè bianchi e viołeti.
El fruto el xè xàło par fora e scuaxi incołore par drento, de forma sferega fin a ovałe, speso có na protuberansa al apise e apuntìo a chealtra estremità. Ła scorsa ła pol esar da molto ruvida a lisa, pì o manco foderà par drento có na masa bianca spugnoxa dita albedo. Sołitamente łe limonare łe se coltiva pà ła produsion de fruti ma ła pianta ła pol essar coltivà in vaxo a scopo ornamentałe. Par łe coltivasion in vaxo xè consejà tera spesifega par agrumi e 'l rinvaxo anuałe prima del ricovero invernałe in sera.
-
Albero
-
Bociołi
-
Fiori
-
Fiori
-
Fruti
In clima favorevołe, ła limonara ła fiorise e frutifega do 'olte al ano. Ła fioridura ła dura almanco do mexi e 'l fruto maturo el pol atendare altri do mexi so'l àlbaro prima de vegnér vendemà, 'l che favorise na racolta sistematega. Ła fioridura primaveriłe ła produse i fruti mijori, ła cui racolta ła dura tuto l'inverno, da novenbre ad avril o majo. Ła seconda fioridura, a 'olte forsada inte łe piantade comersałi, a vien in agosto e setenbre, i fruti i pol essar racolti da majo in poi, suito dopo quełi invernałi. In condision favorevołi, un àlbaro adulto 'l pol dare da 600 a 800 fruti al ano.
Storia [canbia]
Ła prima descrision de ła limonara ła se ga in epoca romana in alcuni dipinti ponpeiani. Senbra che 'l primo agrume del mondo roman el sia stà el sedro, ben noto tra i Romani cofà "pomo de Persia". Xè documentà che i Romani i conoseva xà inte'l I secoło anca el limon e ła naransa amara. N'altra descrision de ła limonara, introdota da l'India do secołi prima, ła se cata in scriti arabi del XII secoło. Łe orixini del nome łe deriva dal persian لیمو (līmū). In Eoropa ła prima coltivasion ła xè in Siciłia, dopo el X secoło e pì tardi a Xenova (a metà del XV secoło) e inte łe Axorre inte'l 1494.
Produsion e distribusion giografega [canbia]
In Itałia ła limonara ła se coltiva a scopo produtivo prinsipalmente inte'l meridion, in particołare in Siciłia, Calabria e Canpania.
| Prinsipałi produtori mondiałi de limon e lime — 2007 | ||||
|---|---|---|---|---|
| Paexe | Produsion (tonełade) | |||
 India |
2 060 000F | |||
 Mèsico |
1 880 000F | |||
 Argentina |
1 260 000F | |||
 Braxil |
1 060 000F | |||
 Spagna |
880 000F | |||
 Cina |
745 100F | |||
 Stati Unìi |
722 000 | |||
 Turchia |
706 652 | |||
 Iran |
615 000F | |||
 Itałia |
546 584 | |||
| Mondo | 13 032 388F | |||
| F = Stima FAO; |
||||
Uxi [canbia]
In media, ła scorsa del limon ła pol raxunxare el 40% del pexo conplesivo, 'n altro 3% el xè raprexentà da łe semense. Pur tratandose de na media el dato el fa capir che 'l fruto nò'l vien coltivà soło che par el suco. Da ła scorsa, molto apresà par ła produsion de canditi, se estrae anca esense e pectina. Da łe semense se estrae l'ojo e i avansi i vien uxai inte'l alimentasion animałe.
El suco [canbia]
Ła parte del fruto pì comunemente dopàra xè el suco che'l raprexenta fin al 50% del so pexo, el contien 50-80 grami/litro de asido sitrego, che'l conferise el tipego saor agro e diversi altri asidi organisi tra cui l'asido malico, l'asido ascorbego (o vitamina C) (0,5 g/l). El suco pastorixà el se mantien sensa conservanti pa' almanco un ano e'l vien uxà come ingrediente de vari alimenti e bevande. El suco consentrà el vien invese sotoposto a ulteriore laorasion e consumà inte'l industria conserviera. Dal suco de limon se produse ła limonada, na bevanda a baxe de suco de limon, aqua e sucaro.
Xàłi e verdi [canbia]
Speso se fa distinsione tra limoni xàłi e verdi, ma se trata de na distinsion comersałe, in quanto i do tipi i crese su'l steso àlbaro. El limon verde el xè el prodoto de ła fioridura d'istà, ła quałe ła vien speso indota artifisalmente có l'asołuda privasion de irigasion de ła pianta inte i mexi de giugno e lujo. In sto modo se otien fruti da ła scorsa verde e fina e da ła polpa molto sucoxa.
Altri projeti [canbia]
Łigadure foreste [canbia]
