Evanxełista

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Vanxełista
Jump to navigation Jump to search
I cuatro evanxełisti

Evanxełista el xe el nome che se identifega łe catro parsone che ga scrito i Vanxełi, ciamà anca evanxełisti che i xe Matio, Marco, Łuca e Joani.

Fonte cristiana[canbia | canbia el còdaxe]

Łe fonti pì antighe che fa riferimento ai vanxełisti łe vien da san Ireneo de Łion, che 'ntel so Adversus Haereses, scrito in tel II secoło, molto curto, cosità informà su sti personaji:

« Cosita Matio ga scrito in te ła łengua dei Ebrei el primo vanxeło, in tel tenpo che Piero e Paoło i evanxełixava Roma e l'ì i ga fondà ła Cexa. Dopo ła partensa de sti ultimi, Marco, desepoło e interprete de Piero, ga meso par scrito cuel che Piero predicava. Da parte sua Łuca, el conpagno de Paoło, consegnava in te on łibro el vanxeło che el so maestro el predicava. Dopo Giovani desepoło del Signor, cueło che se xera indormesà in tel so stòmego, pubłegò anca eło on vanxeło cuando el se trovava a Efexo in Axia. »
(Adv. Hae. III Preliminare)


Iconografia[canbia | canbia el còdaxe]

Tante volte i evanxełisti i xe raprexentà co sinbołi del "tetramorfo" che i aparise in te łe profesie de Exechiełe:

« Ła siede de łe so somejanse, ognun de i cuatro el gavea somejansa de omo; dopo somejansa de łeon, cueło a drita dei cuatro; un ła smejansa de bò, cueło a sanca de i cuatro; e un łe somejanse de acuiła, a visinansa dei cuatro. »
(Exechiełe 1,10)


riciapà dopo 'nte ł'Apocałise de Joani:

« El primo animełe somejava a on łeon, el secondo animałe somejava a on vedeło, el terso animałe coł muso come ł'omo, el cuarto animałe someja a na acuiła che zoła. I cuatro animai i gavea ognun sie ałi e intorno e rento xe pien i oci. »
(Apocałise 4,7)


Da notar che in Exechiełe onun vivente el gà cuatro musi, o mejo tute e cuatro łe somejanse, a difarensa dei cuatro e ripostà in te ł'Apocałise.

Dal prinsipio de ste descrision de ła maniera che i so vanxełi scomisia ła propria narasion, ìli i vien asocià a sti sinbołi:

  • Matio xe rafigurà come omo ałà (el somejà a on anxeło: tute łe figure łe xe de fato ałade). El Vanxeło de Matio el xe cueło che mete in evidensa ł'umanità de Cristo (El fioł de ł'Omo, come el vien tante volte indicà). El testo el scomisia co ła descendensa de Jexù e, drio, conta ła so jovinesa, notando el so łato uman.
  • Marco el xe rafigurà come on łeon ałà. 'Ntel Vanxeło de Marco vien majormente indicà ła ragałità, ła maestà de Cristo: in particołar i numarosi miracołi pronunsià ła siera de Cristo che vinse el małe. In pì xe proprio sto Vanxeło che parła de ła voxe de san Joani Batista che, in tel dexerto, se alsa na somejansa a on sìgo (de on łeon proprio), avisando ai omini ła venuda de Cristo. Se varda anca «Vox clamantis in deserto».
  • Łuca el xe rafiguà come on ałà, o come on vedeło, sinvoło de teneresa, dolsesa e bonario, carateri destinti da sto Vanxeło pa descrision e teołojia.
  • Joani el xe rafigurà come na acuiła. In tel so Vanxeło de fato se gà na vixion majormente teołogega e ł'ora el xe cuel che gà ła vista pì culminà. Ł'acuiła ła xe cueła che xoła pi in alto de tuti i eseri, ła połe vardare el sołe sensa orbarse, o vedere i ciei, verso Dio. El Vanxeło de Joani de fato se verde co parołe de forte caricadura spirituałe:
« In prinsipio xera el verbo, el Verdo xera visin Dio e el Verbo xera Dio. »
(Vanxeło de Joani 1,1)


Gałeria de imajne[canbia | canbia el còdaxe]

Altri projèti[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàLCCN (ENsh85045946 · GND (DE4136556-2
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Evanxełista&oldid=916911"