Forsa

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search

Na forsa xe na grandesa fìxega vetoriałe che ła se manifesta inte el interasion de do o pì corpi, sia a liveło macroscopico, sia a liveło de łe partisełe elementari, ła so carateristega xe queła de indure na variasion de ło stato de quiete o de moto dei corpi stesi; in prexensa de pì forse, xe ła rixultante de ła łoro conpoxision maetmatega a determinare ła variasion del moto. Ła forsa ła xe descrita clasicamente da ła seconda lexe de Newton come derivata tenporałe de ła quantità de moto de un corpo. Ła forsa ła xe na grandesa vetoriałe.

Na forsa xe speso descrita come na spinta o na trasion. Łe forse łe pol esare dovùe a fenomeni quałi ła gravità, el magnetismo, o quałunque altro fenomeno che induca un corpo ad acelerare.

In formuła:

che, inte el caxo ła masa del corpo sia costante, se riduce a:

Ła lexe evidensia imediatamente el caratere vetoriałe de ła forsa, in quanto ła derivata de un vetore xe ancora un vetore.

Unità de mexura[canbia | canbia el còdaxe]

Sistema internasional[canbia | canbia el còdaxe]

L'unità de mexura de ła forsa inte el SI xe 'l newton, definìo come:

Tenendo conto del secondo prinsipio de ła dinamica, podemo quindi afermare che na forsa de 1 N inprime a un corpo có ła masa de 1 kg l'acelerasion de 1 m/s².

Altri sistemi de unità de mexura[canbia | canbia el còdaxe]

Inte el sistema CGS ła forsa se mexura in dyne.

Efeti[canbia | canbia el còdaxe]

A liveło pratico łe forse aplicae a un dato corpo łe pol 'vere do diversi tipi de efeti:[1]

  • efeti statisi: el corpo, anca se sotoposto a forse, rimane in quiete; ciò sucede quando łe forze prexenti łe se bilansa exatamente;
  • effetti dinamisi: łe induse variasion inte ła quantità de moto del corpo.

Se dixe anbiente de un corpo propio l'insieme de łe forse che altri corpi i exersita so di eso.

Secondo ła lexe de Hooke inte na moła ło spostamento da ła poxision de ripoxo xe proporsionałe a ła forsa aplicà

Forse fondamentałi de ła natura[canbia | canbia el còdaxe]

Secondo łe teorie sientifighe attualmente pì acreditae, in natura existe quatro forse, o mejo interasion fondamentałi che łe opera so corpi: ła gravità, l'interasion eletromagnetica l'interasion nucleare forte e l'interasion debołe. Ła prima, secondo ła teoria de la relatività xe un efeto de ła giometria de ło spasio-tenpo, mentre łe altre tre interasion, che łe xe de łe teorie de gauge, łe xe dovùe a scanbi de particełe, dete boxoni de gauge, secondo ła seguente tabeła:

Forsa eletromagnetica Forsa nucleare debołe Forsa nucleare forte
Fotone Boxoni vetori W+, W -, Z Gluoni g

El modeło standard fornise un riquadro coerente inte el quałe łe xe inserie łe tre teorie de gauge, mentre a uncò xe stà inposibiłe ricondure a eso na version quantistega de ła gravità, anca se ła xe stà teorixà na particeła mediatrise (el graviton) de ła quałe nò se gà evidense enpirighe.

Note[canbia | canbia el còdaxe]

  1. Turchetti, op. cit., p. 39

Bibliografia[canbia | canbia el còdaxe]

Vardar anca[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàLCCN (ENsh85050452 · GND (DE4032651-2 · NDL (ENJA00926874
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Forsa&oldid=952972"