Ludovico Manin

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca

Ludovico Manin (o Lodovico Manin) (14 de majo 1725Venesia, 24 de otobre 1802) xe stà un doge venesian.

Fioło de Lodovico Alvise et de Maria Basadonna, el xe stado el sentoventeximo et ultimo doxe de ła Respublica de Venesia enfrà el 9 de majo 1789 et el 12 de majo 1797.

Ła fameja[canbia | canbia sorxente]

Viła Manin de Pasarian

Ła fameja de i Manin ła xera orionda de Altin et ła rixulta prexente en Venesia da el 1297. Anca se el pàr que endè el 1312 ła se fuse traslocada en Friułi, endè ła ga otejnudo pu feudi; en el 1651, graçia a na corisponçion de çentomile ducati, ła xe divejnuda una de łe fameje nobiłi de Venesia. I xèra paroni de viła Manin de Pasarian de Codroipo, en la provinçia de Udine, et de viła Barbaro en Maser, tacà a Cornuda, en provinçia de Trevixo.

Ła vita[canbia | canbia sorxente]

Lodovico Manin el xera nato en el 14 de majo de el 1725; el sò pare el xera Lodovico Alvise et la so mare la xera Maria Basadonna, pronevoda de en cardinal. El xera majorasco de çinque masci. quande el xèra xoven el geva frequentàdo ł'università de Bołogna et el xera convitor arent el cołejo de i nobiłi de San Saveri: la el geva stanpàdo chalquedune propoxision de dirito natural da el sostegnùde en esto periodo.

Quando el se ga dà a ła vita pubrica, el xe stàdo notàdo debòt par ła sò jeneroxità, ła so onestà, ła so xentilesa et prinçipalment par ła sò richesa. quande que el geva vintisiè ani el xe stado ełeto capitan de Vicensa, pò de Verona endè el ga dovùdo frontesar ł'ałuvion de el 1757, incandenò el xè stado capitan de Bresia. Ente 'l 1764 el xe stàdo nomenà procurador de San Marco de ultra. Ente 'l 1769 el ga rechiedùdo et el ga otejnudo de no cuertar na carga par el motif de ła sò sałude sbarlòta et anca parquè el xera pitost sordo. Ente 'l 1787 el xè stàdo çielto par far i onori a el papa Pio VI domente el traerseva i tèren de Venesia, et el Papa el el gaeva rengrasiàdo nomenadoło cavajier et dagàndoghe pareci priviłexi spirituałi.

El gaeva maridà Elisabeta Grimani, da ła quał el gaeva gavù na dote de quarantaçincmile ducati; Elisabetta ła xera stàda educàda entè en monistier de Trevixo et ła xera de sałute ancròja fen da toxa.

Ł'ełeçion[canbia | canbia sorxente]

dapò ła schiça de el doxe Paolo Renier, el nom de Lodovico Manin el xe stàdo sùvito un de i pisè clamàdi, prinçipalmente par ła sò richeçia et de i biłanci desfàdi de el Stato: en Venesia, defati, el doxe el doveva proguarnir co i sò mexi a parece spexe de el Stato. El pare que anca el predecesor, domente el xèra drio schiçiar, el gavese prevedùdo ła ełeçion de Lodovico Manin.

El el entendeva da 'l bon de no esàr tant bon de resar ła dignidà doxal; demò el ga capìdo de esar el candidado favorìdo el ga çiercàdo de schermirse: el ga tacàdo a dir que ła nobiltà de ła sò fameja ła xera reçiente et par esto no el xera digno de esar ełer a el doxado, pò el se ga prexentàdo en lagreme a ł'asenblea ełetoral sconxurande de no ełexarlo. Inveçie el sè stàdo ełeto a el prim bałotajo co vintioto voti (ł'asenblea ełetorałe ła xera conposta de 41 menberi), et enfrà el tripudi xeneral la çircołò ła voxe I ga fato doxe en furlan, la respublica la xe morta!. El verbal de ła soò ełeçion el xe amò tegnùdo entè ła bibioteca de el pałaso Giustinian, en łe Zattere a Venesia. Quande que ghe xè stàdo comunicàdo de ł'ełeçion, el se gà sentìdo mal et el ga dovùdo porse en łeto a polsar.

Łe feste par çiolanisar ła sò ełeçion łe ga menàdo spexe multo grandi: ende el tradiçional xiro de piasa, en el qhal la xera tradiçion que el doxe novoełet el slançiese monede a i venesiani, Lodovico Manin el ga lanciàdo soł que monede de oro, faxendose tegner drio da encaricadi que i laniçiese quełe de arxento; el ga vołùdo que el corteo el nese pian par poder lançiar pisè monede. Ła spexa par la festa la xera stàda de 458 197,2 łire venesiane, pagade par manco de en quart da ła respublica et par ła majior part da el doxe que el le ga ciapade da le sò scarsele. Anca en Trevixo a ghe xe stàdi festegjiamenti, rivadi en fondo co ła reałisaçion de na machina çiènica par i foghi artifixiałi.

El dogado[canbia | canbia sorxente]

Zà ała data de ełesion de Lodovico Manin ła situasion de Venesia ła gera texa, tra fermenti interni dovui ałe richieste de magior democraticità e łibertà e i fati de Fransa, dove a se preparava ła rivołusion. 'Nte i ani sucesivi Venesia ła ga sercà de mantegnerse neutrałe tra i Stati reasionari e łe forse łibertarie spałexà dała Fransa.

El 30 de agosto 1792 so mujer Elisabetta ła xe morta a Trevixo; i so funerałi i se ga svolti 'nte ła baxełega de San Marco. El doxe el gheva pensà ałora de abdicar, ma a no ghe xe sta conceso. El ga sercà ałora de far caminare al mejo ła machina publica, insistendo e controłando che tuti i titołari de cariche publiche i se ategnese ai so doveri e che a se faxese 'na riforma de magistrature ormai dexuete; el ga scrito 'nte łe so memorie: Fin dai primi tempi della intrapresa dignità io aveva avuto occasione di conoscere che il nostro governo non poteva sussistere, attesa la scarsezza di soggetti capaci, l'abbandono e il ritiro di molti di essi andando al bando e dichiarandosi abati e che quelli che restavano pensavano più al privato che al pubblico interesse.

Ł'abdicasion (1797)[canbia | canbia sorxente]

On cronista ło ga descrito cusì: Aveva sopracciglia folte, occhi bruni e smorti, naso grosso aquilino, il labbro superiore sporgente, andatura stanca, persona lievemente inclinata. Si leggeva nell'espressione del viso l'interno sgomento, che informava e governava ogni azione. El 30 de apriłe, quando zà łe trupe fransexi łe gera rivà in riva ała łaguna e łe sercava de rivare a Venesia, Lodovico Manin el ga pronuncià ła çełebre fraxe Sta notte no semo sicuri neanche nel nostro letto.

Ałe sedute del Magior Consiglio dei dì sucesivi, indove a se doveva decidare se cedare ałe richieste fransexi, el se ga presentà pałido e con voxe tremante: Napoleon el pretendeva ła creasion de on rexime democratego al posto de ł'ołigarchia, ło sbarco de on'armada de 4 000 soldati fransexi a Venesia (e a sarìa sta ła prima volta de on exercito straniero a Venesia da ł'epoca deła fondasion), ła consegna de alcuni capitani venesiani che i gaveva conbatù ł'exercito fransexe invasor in teraferma. El dì 8 de majo el doxe el se ga dichiarà pronto a metare zò łe insegne ducałi 'nte łe man dei capi deła rivołusion, invitando 'ntel contenpo tute łe magistrature ało steso paso: a pare che uno dei consijeri ducałi, tal Francesco Pesaro, el gavese invese spronà el doxe a scapare a Zara, posedimento venesian 'nte ła Dalmasia ancora fedełe e sicura. El 12 de majo a se ga svolta ł'ultima riunion del Magior Consiglio, in cui, pur non esendo rivà al numaro łegałe, a xe sta decixo de acetar in tuto e par tuto łe richieste de Bonaparte. A se ga decixo anca ło sgombaro dei soldati schiavoni da Venesia, cusì da non determinare incidenti quando ca fuse entrà in sità i miłitari fransexi. El 15 de majo el doxe el ga łasà el palazo ducałe par ritirarse 'ntel palazo deła so fameja, e i fransexi i xe entrà a Venesia.

Ł'ultima seduta del Magior Consiglio ła xe sta descrita da Ippolito Nievo 'ntel romanzo Le confessioni di un italiano.

Ła fine[canbia | canbia sorxente]

Ła Dalmasia, posedimento de Venesia, ła xe sta conquistà dai Asburgo dopo ła fine de Venesia.

Dopo ł'abdicasion, Lodovico Manin el ga rifiutà de diventar capo deła munisipałità provisoria, e el ga smeso de frequentar ła bona società: no 'l se faxeva catare in caxa quando che i ło sercava, no 'l partecipava ai pransi de eticheta, no l'andava pì a teatro, no el ga fato pì da sàntoło. El ga dovesto dare indrìo łe insegne ducałi, che łe xe sta bruxà dała munisipałità provisoria in piaza San Marco insieme al "livro d'oro", el registro dełe fameje patrisie che łe costituiva ł'ołigarchia. Dovendo pasejar parecio par motivi de sałute, el vegneva insultà del popoło, che el rinpianseva el governo pasào. El vołeva finir i so dì inte on convento, ma gnanca questo a ghe xe sta posibiłe.

El xe morto in caxa soa par idropisia e congestion polmonare el 24 de otobre 1802. El gheva disposto che el so funerałe el fuse svolto «con minore pompa possibile», łasiando 110 000 ducati a beneficio de mati furioxi, putini abandonai, putèe bisognoxe de dote. El xe sta sepolto 'nte ła Cexa dei Scalzi a Venesia, a fianco de ł'atuale stasion feroviaria de Venesia Santa Lucia 'nte ła tonba de fameja dei Manin dove zà a ripoxava so mujer.

De łe a resta łe so memorie, scrite de so pugno inte 'no stiłe sialbo.

A sarìa masa façiłe criticarlo come on omo debołe e responsabiłe deła fine de Venesia. A bisogna invese dir che ła fine de Venesia ła vegneva da distante, da non èsare sta bona a rinovarse, al vołer mantegnere a tuti i costi magistrature che łe gera oramai inadeguate, de aver mandà fora da Venesia tute łe persone che łe gaveva capìo ca gera necesario on rinovamento. Manin el xe sta sì on doxe debołe e inadeguato, ma profondamente onesto, che no 'l ga mai vołesto fare i so intaresi, che el se ga rifiutà de diventare on pajaso 'nte łe man de Napoleon che, a pì de 70 ani, no 'l gheva ła forsa fixica e morałe di ciapar su e scapar in Dalmasia. A se ghe deve riconosare - soratuto - el fato che el ga sparagnà a Venesia de èsare bonbardà.


Venezia-Stemma.png Doxe de Venesia

 
Cuel prima Cuel daspò
Paolo Renier 1789-1797 nessuno