Xènare gramaticałe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search

Tradisionalmente el xènare gramaticałe, in lenguìstica l'è uno dei criteri de clase gramaticałe che łe łéngue łe dòpara par ragrupar i nomi e poder métarli d'acordo co agetivi, artìcołi, pronomi e verbi quando che vien formà łe fraxe.

De sòłito co xènare se intende łe categorìe de maschil, feminil o nèutro che łe vien asegnàe ai nomi convensionalmente, cioè independentemente dal fato che ghe sia un vero e propio seso; par exenpio:

  • in vèneto "łibro" el xe maschil come "omo" seben che i łibri no i abia mìa seso
  • e anca "caxa" ła xe feminil come "dona" seben che łe caxe no łe gabia mia seso
  • in tedésco "Mädchen" (=toxéta) el xe nèutro seben che na tóxa ła sia ciaramente fémena

Łéngue come l'ingléxe, inveze, łe se baxa sul xènare naturałe cioè łe dòpara el maschil soło par i òmeni, el feminil soło par łe done e 'l nèutro par el resto:

  • I saw a man and he was big (ò visto un omo e 'l xera grando)
  • I saw a girl and she was big (go visto na tóxa e ła xera granda)
  • I saw a house and it was big (go visto na caxa e neutro xera granda)

In altre łéngue se cata quatro fórme come 'ntei pronomi del svedéxe:

  • Han gick (xe ndà masch.uman l'omo, el tóxo, el profesor)
  • Hon gick (xe ndà femin.uman ła dona, ła tóxa, ła profesorésa)
  • Det gick (xe ndà nèutro ła paroła, ła łétara, el fiol)
  • Den gick (xe ndà no umàn no nèutro el sol, el łibro)

Altri inveze i dòpara xènare come sinònimo pien de clase sensa intèndar sotogrupi particołari.