Copyright

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Simbolo del copyright
El copyright su ła cultura, breve documentario de mex'ora par spiegare el copyright al publico medio (video in itałian)

El copyright (termine de łéngua inglexe che leteralmente signifega dirito de copia) xè l'equivałente del dirito d'autore inte i paexi de common law, come i Stati Unii de ła Mèrica e la Regno Unìo, dal quałe però diferise soto vari aspeti.

'L xè sołitamente abrevià có 'l sinboło ©. Quando tałe sinboło nò'l xè utiłixabiłe se riproduce có ła letera "c" posta tra parentexi: (c) o (C).[1]

Considerasion xenerałi pa'l Copyright[canbia | canbia sorxente]

Deroghe ai diriti par publica utiłità[canbia | canbia sorxente]

Ła propietà inteletuałe pol esare ogeto de "espropio" par fini de publica utiłità, che prevalgono sull'interese del privato. In un caxo del xenere, rientra ła distrusion o ło spostamento ad altro sito de un'opera d'arte anca contenporanea, par reałixar un'autostrada o na ferovia; opùr ła produsion de un farmaco che xè masa costoxo acquistar dal legitimo produtore, nò riconosendo vałidità al breveto sul teritorio nasionałe e nò pagando el copyright a ło scopritore in deroga ad un breveto internasionałe depoxità all'estero (se trata de ła inportasion forsà e registrasion paralela).

Ła definision de publica utiłità, par quanto anpia e discresionałe, sołitamente riguarda prodoti tangibiłi, nò ła fruision de servisi, come podarìa esar un intratenimento mùxicałe.

Durata ed ereditarietà del copyright[canbia | canbia sorxente]

Ła normativa prevede na durata del copyright limità inte'l tenpo e variabiłe significativamente a seconda de ła categoria merceoloxica tutelà (medisinałi, brani mùxicałi, softuér, evc.).

El periodo de copyright dovarìa consentir de 'vere un adeguato margine de guadagno e de recuperare i costi che i presede l'entrata in produsion e ła distribusion del prodoto. Ła durata, in linea de prinsipio, xè proporsionałe ai costi da remunerare. Tutavia nò senpre ła proporsion vien rispetà. Par exenpio un brano mùxicałe 'l gà na durata de copyright de 50 ani, mentre par un medisinałe, che 'l gà costi de riserca e sviłupo on fià magiori, el periodo de copertura xè d 30 ani.

Storicamente, ła morte del'autore cauxava l'estinsion del copyright. In seguito, el dirito d'autore xè pasà agli eredi del sogeto e quindi ła durata prevista da ła lexe xè prescritiva (30/70 ani in ogni caxo). Xè stà canbià anca ła distribusion dei marxini: all'editor toca talvolta pì dell'autore, tałora pì del 50% (a fronte de un equo marxine che par un intermediario xè xeneralmènte intorno al 20%).

Dibatito so łee pene pà ła violasion del copyright[canbia | canbia sorxente]

Inte łe legislasion internasionałi xè frequente na tendensa all'equiparasion fra ła violasion del copyright e el reato de furto.

Existe un dibatito nò soło sull'entità de łe pene che na simiłe equiparasion conporta, ma anca so ła reałe oportunità de acomunare łe do tipołoxie de reato. L'equiparasion al furto conporta infati un considerevołe inasprimento de łe pene.

Anałogo dibatito investe el rispeto del proporsionałismo fra łe pene rispeto a ła gravità del reato. El plagio, infati, prevede pene inferiori al furto (anca se l'utiłixo comerciałe xè un'agravante inte ła violasion de copyright). In sostansa, chi copia e vende opare in forma identica all'orixinałe comete un reato punìo molto p' severamènte del plagio, overo de chi aporta lievi modifighe e se apropia de na calche paternità sull'opera, traendone un serto profito.

Ło sviłupo tecnołogico e l'avento de Internet[canbia | canbia sorxente]

Inte'l XX secoło, l'avento dei riprodutori e in particołare del computer e de łe Rete internet, gà sotrtto uno dei cardini a ła baxe del copyright in senso clasico: overo el costo e ła dificoltà de riprodure e difondare sol teritorio łe opere, aspeti fino ad alora gestìi da ła corporasion de i editori dietro congruo conpenso o cesion dei diriti da parte de i autori. Ciò gà rexo masa difisiłe ła tuteła del copyright come tradisionalmènte intexo, e creà novi spasi par i autori.

El primo epixodio có eco internasionałe, se gà avuo a cavało fra 'l XX e 'l XXI secoło có el cussidito caxo Napster, uno dei primi sistemi de condivixion gratuita de file mùxicałi, ogeto de enorme suceso a cavało del milenio. Ła ciùxura de Napster, avegnùa inte'l 2002 e xenerà da łe denunse da i editori che i vardava el sistema cofà un concorente ai propi profiti, nò'l gà risolto se nò par breve tenpo i atriti. Novi programi de file sharing gratuito i xè sorti rinpiasando l'orixinałe Napster e vanificando i scopi de ła ciùxura. Secondo i operatori del mercà dell'intratenimènto, na costante diminusion de łe vendite de CD mùxicałi xè scaturìa da ła difuxion de sti sistemi e de ła progresiva obsołescensa dixitałe de ła presedente tecnołogia, obsolescensa dovùa prinsipalmènte all'ecesivo costo d'acuisto de materiałe orixinałe.[2] Questo gà danexà prinsipalmènte el sistema corporativo e ingesà dell'industria discografega. I ghè xè, tutavia, autorevołi studi che i dixe el contrario.

El file sharing (scanbio e condivixion de file) de materiałe proteto dal copyright, se gà sviłupà e difuxo có l'inporse de łe tecnołogie enformatighe e del web, e in particołar modo grasie al sistema del peer-to-peer. Ła vełosità de sta difuxion e sviłupo, gà rexo difisiłe pà'l dirito industriałe internasionałe axornarse có ła medexima prontesa. Molti anałisti internasionałi i xè drio acuxar infati ła prexensa de vodi normativi nò omoxeneamènte colmai.

Note[canbia | canbia sorxente]

  1. Inte i Stati Unìi ła registrasion e l'apoxision del sinboło gaveva na eficacia costitutiva fino a ła riforma del 1976, caratere poi perso dopo tałe riforma cfr. Jarach-Pojaghi Manuałe del dirito d'autore Mursia p.96
  2. Musica & Memoria, "El mercà de ła mùxega inte'l 2006", 2006

So Wikipedia e voxi corełae[canbia | canbia sorxente]