Ano bixesto

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca

El Ano bixèsto el xe un sistema doparà inte'l calendario giulian e inte'l calendario gregorian par mantegner in sincronia l'ano çiviłe co'l ciclo de łe stajon. Se dixe che a inventarlo sia stà Sosigene de Alessandria, che el ga elaborà el calendario giulian su incarico de Gaio Giulio Cesare inte'l 46 a.C..

Łe stajon łe se ripete na volta ogni ano tròpico (el tenpo che pasa tra du equinosi o solstisi de'l steso tipo). Sto periodo el xe de 365,2422 giorni (overosipia 365 jorni, 5 ore, 48 minuti e 46 secondi), par cui un calendario fiso de 365 giorni, sicome l'è pi curto, el provocarìa un slitamento de łe stajon: ogni 4 ani se cumularìa un jorno in pì de ritardo. Par sistemar sto slitamento, a i ani "normałi" de 365 giorni se ghe intercała ani "bixèsti" de 366: el jorno in pì el vien inserìo inte'l mexe de febraro, che inte i ani bixèsti el conta 29 jorni inveçe de 28. In sta maniera se pol verghe na durata media de'l ano pari a un nùmaro no intiero de jorni.

Inte'l calendario giulian xe bixèsto un ano ogni 4 (quei ła cui numerasion ła se pol divìdar par 4): ła durata media de'l ano ła deventa cusita de 365,25 jorni (365 jorni e 6 ore) e ła difarensa rispeto a'l ano tropico ła se reduxe da 5,8128 ore in difeto a 'pena 11 minuti e 14 secondi in pì. El calendario gregorian el reduxe ncora de pì sta aprosimasion cavando 3 ani bixèsti ogni 400 ani de calendario rispeto a'l calendario giulian: in sto modo ła durata media de'l ano la deventa de 365,2425 jorni (365 + 97/400), reduxendo ła difarenza a sołi 26 secondi in pì. Sti 26 secondi i vien coreti co'l fato che se ga stabiłìo che no sarà mia bixèsti i ani divixibiłi par 4000 (4000, 8000, 12000).

Ła regoła de'l calendario gregorian ła xe sta chi:

Un ano el xe bixèsto se el so numero se pol divìdarlo par 4, a meno che no se posa dividarlo par 100 (ma el xe inveze bixèsto se se pol dividarlo par 400). Però no i sarà mia bixèsti i ani 4000, 8000 e 12000.