Tema (Gramàtica)

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search

El tema de na paroła l'è ła raixa slongà da un sufiso de racordo che 'l ła łiga co łe dexinense e 'l ła clasìfica (drio vari criteri) asegnàndoghe un grupo.

Par exenpio in itałian i verbi parl-a-re, ved-e-re, dorm-i-re i ga na raixa (parl-, ved-, dorm-) e ła dexinensa finałe de l'infinìo (-re) e dopo i ga na vocal de racordo che ła ne dixe anca el grupo de coniugasion (prima: -a- ; secónda: -e- ; tersa: -i-) oltre a łigar raixa e dexinensa. Se dixe 'łora che parla- , vede- , dormi- i xe i temi de l'infinìo par ła prima/secónda/tersa coniugasion rispetivamente.

Verbi come parl-av-o, parl-av-i , ved-ev-o, ved-ev-i , dorm-iv-o, dorm-iv-i in itałian i à na raixa (parl-, ved-, dorm-) e tuti quanti łe stése dexinense personałi (-o / -i); po i ga un sufiso de racordo (-av- , -ev- , -iv-) che 'l raprexenta anca el tenpo inparfeto łigando ła raixa co łe dexinense. Se dixe 'łora che parlav- , vedev- , dormiv- i xe temi de l'inparfeto parché i slónga ła raixa e i ła méte 'ntel grupo dei verbi a l'inparfeto faxendo ła baxe par coniugar łe vóxe de l'inparfeto.

Confuxion fra tema e raixa[canbia | canbia el còdexe]

'Sto mecanismo qua che in łatin l'era ben sviłupà e regołar, col tenpo el tende sparir: par exenpio in itałian fórme come "parl-i, ved-i, dorm-i" łe fa védar diretamente raixa e dexinensa sensa sufisi de racordo.

In vèneto el tema l'è quaxi sparìo visto che se fa fadiga védarlo da soło: gh'è restà exenpi come i parl-av-a, i sav-é-a, i fin-ì-a e come parl-a-r, sav-e-r, fin-i-r 'ndo che se pol dir che parlav- , savé- , finì- i xe temi de l'inparfeto e che parla- , save- , fini- i xe temi de l'infinìo de ła prima/secónda/tersa coniugasion. Ma l'inparfeto el ga anca varianti come "i parléa, i finéa" o come "te savivi, te vegnivi" ónde che łe coniugasion in -a- / -e- / -i- łe tende confóndarse. Anca al futuro łe dexinense vènete łe se ga fuxo fra de łore e no łe depende pi dal tema ma diretamente da ła raixa come i parl-arà, i sav-arà , i dorm-irà dato che no ghe xe mìa pi na distinsion ciara fra i temi in -a- / -e-. In 'sti caxi qua se preferise ciapar -arà come na dexinensa intiera che ła se taca drita a ła raixa independentemente che ła sia de ła prima coniugasion (parl-ar) o secónda coniugasion (sav-er) e co l'inparfeto se tende far istéso, considerando -ava , -éa , -ìa come dexinense intiere che se taca drite a łe raixe sensa pi tegner cónto del tema.