Vettor Pisani

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search

Vettor Pisani (Venèsia, 1324Manfredonia, 13 de agosto 1380), xe stà un amiràgio venesian, capitàn zeneràl de ła flotta venesiana, ch'el gà guidà in te ła Guèra de Cióxa del 1379–1381, portando i venesiani a ła vitoria.

El gà tirà i sgherlèti durante 'na canpàgna navàl contra i zenovezi, a pochi mezi co' ła guèra de Cióza xe finìa, colpìo da 'na małatìa.


Ła so tonba, a San Zanipoło

Biografia[canbia | canbia el còdexe]

Nasùo in te ła paròchia de San Fantin da Pietro Pisani e da Valviria Alberti. Drìo alcune cronìche, el sarìa nevòdo de Nicolò Pisani, anca èło capitàn zeneràl da Mar e incazonà dopo aver subìo 'na pezante sconfita contra ła repùblega de Zenòa. El gà avùo almanco tre fradèłi e do sorèłe.

In zoventù el s'ha dedicà ai comèrci (el 7 otobre 1350 el gà conprà a Costantinopołi dei sčiàvi), mentre ła prima notisia revardo ła so carièra połìtego-miłitàr xe de l'11 zenàro 1353, co' el xe stà ełezesto soracomito in armàda. Senpre in quel zorno el za minsonà Nicolò Pisani devenva capitàn zeneràl da Mar e Vittore ga sotostà ai so òrdeni par do ani.

In quel periodo gera conbatùo el terso conflito veneto-zenoveze. In te l'Istà del 1354 Vittore se gavea desferensià durante l'ataco ai dani de 'na galìa zenoeze darènte a Samo, ma el 4 novembre drìoman xe stà duramente batùo visìn a ła Sapienza ('na ìzoła de ła costa ovest del Pełoponezo) da łe nave de Pagano Doria. El comandante de ła flota venesiana, considerà responsabiłe de ła desfàta, xe stà condanà a pagàr un restòro de dani e anca el Pisani, co' altri ofisiàłi, xe stà prosesà; anpò el xe stà prosiolto el 3 setenbre 1355.

Za do zorni drìo l'asołusión, el ze rezultù darecào invòlto in te ła mercaùra; el gà partesipà a l'incànto de 'na galìa par la mùa de Romania e el 5 magio 1356 el gà otegnùo ła subarendasión de 'na galìa de Costantinopołi.

Intra el 1357 e el 1360 el xe stà retor de Negroponte. L'8 zugno 1361 el xe deventà capitàn de łe galìe mandàe a ła Tana.

In quel steso periodo gera sčiopàda ła revòlta de Creta, eternizàda dai laorénti venesiani e da ła nobiltà locałe. Infìna no abiando èło gnancòra ciapà el comando de ła mùa del Mar Negro, łe atome capasità ch'el gaveva mostrà insìn a quel tenpo ga spenzesto el Senato a nomenàr el Pisani capitàn del Golfo, sostituìndo Lorenzo Celsi, che gera stà ełeto dóze el 16 ługio 1361. El xe stà inpegnà in Sicilia contra i Aragonesi (istà 1362), drìoman el xe stà ełeto retór de ła Canea, 'na sità de l'ìzoła, pròpio in tel periodo de mazóri tensión. In cao al mandato, el xe stà inditalatamente nomenà cònsołe a ła Tana (26 zenàro 1365).


El Pisani, de famègia de mèza nobiltà, ga fato carièra in te ła flota venesiana, deventando uno dei pì inportanti almirànti, insénbre a Carlo Zeno, altro marinèr venesiàn conosùo de l'epoca. Xe scàrse łe informasión so'l so conto prima de ła Guèra de Cióza, però ne xe rivà notìsia de ben do procèsi che ło gà vedesto invòlto.

Intórno ai ani Sesanta, invese, el gera stà condanà a 200 franchi de multa e a ła perdita de ła carga de savio dogàl. Infati el xe intervegnùo in t'un procèso che vedeva invòlto el capitàn de 'na so galìa par difenderlo. Staltro, so ła scòrta de ła documentasión fornìa dal scrituràl de bord, el gera stà multà par aver cargà abuzivamente del sturión infumegà sensa aver risevésto ła necesària bołèta. Pisani xe intervegnùo despiegando che ła bołèta gera stà acordà al capitàn avalìo "diretamente" da łù. Pietro Corner però ghe ga respondesto połemico: "Cio serto, ma ła versióne del scrivàn xe desconpàgna". Pisani, dopo che se gà ciapà co' catìve paròłe parole col scontro, prima ło gà manasà e indrìoman ło gà agredìo co' un cortèło soto caza.[1]

Ła Guèra de Cióza[canbia | canbia el còdexe]

Intel 1378, incargà de sconfigèr łe flote zenoezi che gaveva verzesto łe ostiłità contra ła sità łagunàr, ga vinsesto ad Azio 'na flota comandada da Luigi Fieschi el 30 majo 1378, ma può, costreto a tornàr in Adriatico da l'arivo de ła flota de Luciano Doria, el xe stà pexantemente sconfito el 7 majo 1379 e, menà in sità in caène, condanà a un ano de caxón e par incurànsa e codardia.[2] Par aver sbandonà ła flota oramai visìna a ła sconfìta, i Avogadori ga propnesto ła pena de morte; invese el dóxe Andrea Contarini se gà łimità a dimandàr 'na sàvia péna pecuniaria. Se ga desidesto ałòra par 'na condàna a sìe mexi e a l'escòmio ione da łe carghe pùbleghe.

Giovanni Battista Tiepolo, Apoteoxi de l'Amiràgio Vettor Pisani, c. 1743.

I zenoèzi, che dèso gavea conquistà numaroxe ìxołe de ła łaguna venesiana, inaxónta a Cióxa, e manasava pròpio l'istèsa Venesia, se faseva senpre più visìni. El goerno venesian, prostrà e desperà, ga nomenà Taddeo Giustinian a cao de ła flota ma, drìoman a ła revòlta e ai bruti umóri del pòpoło, ga desidesto, còsa squàxi sensa presendenti, de tornàr in te łe so desixión.

Łibarà xa el 18 agosto grasie a ła viva rechiesta del pòpoło, el Pisani xe suìto tornà al comando.

Se dize che un so sotoposto, che se catava a łù darènte al momento ch'el xe stà łibarà, co' ła fóła che ło aclamava, ghe gavese proponesto de butàr zó ła Sioría e declaràndo de èser èło siór de Vensia; el Pisani ło gà sacagnà co' un mócoło e ło gà fato incapusàr.

Suìto se ga meso in mar 40 nòve galìe e 'l gà riciapà 'na bataja stradùra contra i nemighi, che ło gà portà, el 22 dicembre del steso ano, grasie a 'na mazór cognosànsa dei ghèbi de ła łaguna, a tagiàr fora dal resto de ła flota ła sità de Cióza co' i so oltra 7000 difensori zenovezi. El periodo 22 disnmbre 1379 – 1º zenàro 1380 xe stà uno dei pì difìsiłi de ła so vida, visto che el dèbełe sèdio gà risčià pì volte d'èser sbregà da łe preponderanti forse nemìghe, ma inpò, el 1º zenàro 1380, xe rivàda ła flota de Carlo Zeno, che ga parà via i zenoezi e condanà i sidiài.

El sèdio de ła Tór de łe Bebbe xe andà vanti par altri sìe mexi, nei quàłi, drìo łe cronìche, el Pisani ga dovesto pì volte far ricorso a ła so capasità de comando, visto che ha dovesto reprimer 'na revòlta de łe so stese trupe, tenpestàe dal traditór Roberto da Recanati, pìfaro al schèło dei zenoezi. El 24 zugno 1380 ła sità xe cascàda e' l Pisani gà decixo de riciapàr tornando in mar avèrto co' ła flota par slontanàr el manàso da łe zone propinque a Venesia. Durante una de łe so tante incursión, se gà mała de frèvi małariche morìndo in te ła note tra el 13 e 'l 14 agosto 1380.

Nel 1779 il pronevódo Pietro, par recordàr degnamente el parente, gà fato costruìr a Padoa, in Prà de ła Vałe, ła statua n. 14, scolpìa da Francesco Ricci.

Nodasion[canbia | canbia el còdexe]

  1. Frederic C. Lane, Storia di Venezia, Edizioni Einaudi, 1978, Torino, pag.226
  2. Frederic C. Lane, Storia di Venezia, Edizioni Einaudi, 1978, Torino, pag. 229"

Altri progeti[canbia | canbia el còdexe]

  • Collabora a Commons Su Commons ghe xe dei file multimediałi su Vettor Pisani