Difarense intrà łe version de "Ludovico Manin"

Jump to navigation Jump to search
p
Bot: Sostitusion automatica (-Venezsia +Venesia)
p (Bot: Cavo zs)
p (Bot: Sostitusion automatica (-Venezsia +Venesia))
|GiornoMeseNascita = 14 de majo
|AnnoNascita = 1725
|LuogoMorte = VenezsiaVenesia
|GiornoMeseMorte = 24 de otobre
|AnnoMorte = 1802
}}
 
Fioło de Lodovico Alvise e de Maria Basadonna, el xe sta el zsentoventeximo e ultimo [[doge (VenezsiaVenesia)|doge]] deła Republica de VenezsiaVenesia dal [[9 de majo]] [[1789]] al [[12 de majo]] [[1797]].
 
== Ła fameja ==
[[Image:Villa Manin - Passariano.jpg|thumb|right|250px|Viła Manin de Pasarian]]
Ła fameja Manin ła gera orixinaria de Altin e ła rixulta presente a VenezsiaVenesia dal [[1297]]. A pare che 'ntel [[1312]] ła se fuse trasferia in [[Friułi]], dove ła ghe otegnuo vari feudi; 'ntel [[1651]], drio pagamento de 100.000 ducati, ła xe diventà una dełe fameje nobiłi de VenezsiaVenesia. I gera paroni de [[viła Manin]] de Pasarian de [[Codroipo]], in provincia de [[Udine]], e [[viła Barbaro]] a Maser tacà a [[Cornuda]], in provincia de [[Trevixo]].
 
== Ła vita ==
Lodovico Manin el gera nato el [[14 de majo]] [[1725]]; so pare el gera Lodovico Alvise e so mare Maria Basadonna, proneoda de on cardinałe. El gera primoxenito de zsinque mas-ci. El ga frequentà ł'università de [[Bołogna]] e el gera convitore preso el cołejo dei nobiłi de San Saverio: a esiste, stanpà, alcune propoxizsion de dirito naturałe da łu sostegnue in sto periodo.
 
Quando el se ga dà ała vita publica, el xe sta sùbito notà par ła so xeneroxità, ła so onestà, ła so gentiłezsa e soratuto ła so richezsa. A vintisiè ani el xe sta ełeto capitan de [[Vicenzsa]], po de [[Verona]] dove el ga dovesto frontegiar ł'ałuvion del [[1757]], infine de [[Bresia]]. 'Ntel [[1764]] el xe sta nominà ''procuratore di San Marco de ultra''. 'Ntel [[1769]] el ga domandà e el ga otegnuo de non coerzare 'na carica a motivo deła so sałute malferma e anca parché el gera on pitosto sordo. 'Ntel [[1787]] el xe sta sielto par onorar papa [[Pio VI]] mentre el traversava i posedimenti de VenezsiaVenesia, e el Papa ło ga riconpensà nominandoło cavalier e atribuendoghe pareci priviłegi spirituałi.
 
El gaveva sposà Elisabetta Grimani, dała quałe el ga avù 'na dote de 45.000 ducati; Elisabetta ła gera sta educà inte on monastero de [[Trevixo]] e ła gera de cativa sałute fin da putina.
 
== Ł'ełesion ==
Ała morte del doxe [[Paolo Renier]], el nome de Lodovico Manin el xe sta sùbito uno dei pì getonà, prinsipalmente a motivo deła so richezsa e dei biłanci dixastrai deło stato: a VenezsiaVenesia, infati, el doxe el doveva provedare con mezsi propri a parece spese publiche. A pare che anca el predecesor, in punto de morte, gavese previsto ł'ełesion de Lodovico Manin.
 
Questi el capiva perfetamente de non esare tanto bon de rezsare ła dignità dogałe; non apena el ga capìo de esare el candidato favorìo el ga zsercà de schermirse: el ga tacà a dire che ła nobiltà deła so fameja ła gera recente e quindi no 'l gera degno de esare ełeto al dogado, po el se ga prexentà in lagreme a ł'asenblea ełetorałe sconxurando de non ełexarlo. El xe sta invezse ełeto al primo bałotajo con ventioto voti (ł'asenblea ełetorałe ła gera conposta de 41 menbri), e tra el tripudio xenerałe zsircołò ła voxe ''I ga fato doxe un furlan, la republica xe morta!''. El verbałe deła so ełesion el xe ancora conservà 'nte ła biblioteca de pałazso Giustinian, ałe ''Zattere'' a VenezsiaVenesia. Quando ca ghe xe sta comunicà ł'ełesion, el se ga sentìo małe e el ga dovesto metarse in łeto.
 
Łe feste par sołenizsar ła so ełesion łe ga conportà spexe enormi: 'ntel tradisionałe giro de piazsa, in cui a gera tradision che el doxe neoełeto el lanciase monede ai venezsiani, Lodovico Manin el ga lancià soło monede d'oro, faxendose tegner drio da incaricai che i lanciase quełe d'argento; el ga vołesto che el corteo el 'ndase lentamente par poder lanciare pì monede. Ła spexa conplesiva par i festegiamenti el gera sta de 458.197,2 łire venezsiane, pagae par manco de on quarto dała republica e par ła magior parte dal doxe di scarsea soa. Anca a Trevixo a ghe xe sta festegiamenti, culminà co ła reałizsasion de 'na machina sènica par i foghi artifixiałi.
== El dogado ==
 
Zà ała data de ełesion de Lodovico Manin ła situasion de VenezsiaVenesia ła gera texa, tra fermenti interni dovui ałe richieste de magior democraticità e łibertà e i fati de Fransa, dove a se preparava ła [[rivołuzsion fransexe|rivołuzsion]]. 'Nte i ani sucesivi VenezsiaVenesia ła ga zsercà de mantegnerse neutrałe tra i stati reasionari e łe forzse łibertarie spałexà dała Fransa.
 
El [[30 de agosto]] [[1792]] so mujer Elisabetta ła xe morta a Trevixo; i so funerałi i se ga svolti 'nte ła [[baxełega de San Marco (Venezia)|baxełega de San Marco]]. El doxe el gheva pensà ałora de abdicar, ma a no ghe xe sta conceso. El ga zsercà ałora de far caminare al mejo ła machina publica, insistendo e controłando che tuti i titołari de cariche publiche i se ategnese ai so doveri e che a se faxese 'na riforma de magistrature ormai dexuete; el ga scrito 'nte łe so memorie: ''Fin dai primi tempi della intrapresa dignità io aveva avuto occasione di conoscere che il nostro governo non poteva sussistere, attesa la scarsezza di soggetti capaci, l'abbandono e il ritiro di molti di essi andando al bando e dichiarandosi abati e che quelli che restavano pensavano più al privato che al pubblico interesse.''
 
== Ł'abdicasion ([[1797]])==
On cronista ło ga descrito cusì: ''Aveva sopracciglia folte, occhi bruni e smorti, naso grosso aquilino, il labbro superiore sporgente, andatura stanca, persona lievemente inclinata. Si leggeva nell'espressione del viso l'interno sgomento, che informava e governava ogni azione.'' El [[30 de apriłe]], quando zà łe trupe franzsexi łe gera rivà in riva ała łaguna e łe zsercava de rivare a VenezsiaVenesia, Lodovico Manin el ga pronuncià ła çełebre fraxe ''Sta notte no semo sicuri neanche nel nostro letto''.
 
Ałe sedute del ''Magior Consiglio'' dei dì sucesivi, indove a se doveva decidare se cedare ałe richieste franzsexi, el se ga presentà pałido e con voxe tremante: [[Napoleon]] el pretendeva ła creasion de on rexime democratego al posto de ł'ołigarchia, ło sbarco de on'armada de 4.000 soldati franzsexi a VenezsiaVenesia (e a sarìa sta ła prima volta de on exercito straniero a VenezsiaVenesia da ł'epoca deła fondasion), ła consegna de alcuni capitani venezsiani che i gaveva conbatù ł'exercito fransexe invasor in teraferma. El dì [[8 de majo]] el doxe el se ga dichiarà pronto a metare zò łe insegne ducałi 'nte łe man dei capi deła rivołuzsion, invitando 'ntel contenpo tute łe magistrature ało steso paso: a pare che uno dei consijeri ducałi, tal Francesco Pesaro, el gavese invezse spronà el doxe a scapare a [[Zara (Croazia)|Zara]], posedimento venezsian 'nte ła [[Dalmazsia]] ancora fedełe e sicura. El [[12 de majo]] a se ga svolta ł'ultima riunion del ''Magior Consiglio'', in cui, pur non esendo rivà al numaro łegałe, a xe sta decixo de acetar in tuto e par tuto łe richieste de Bonaparte. A se ga decixo anca ło sgombaro dei soldati ''schiavoni'' da VenezsiaVenesia, cusì da non determinare incidenti quando ca fuse entrà in sità i miłitari franzsexi. El [[15 de majo]] el doxe el ga łasà el palazso ducałe par ritirarse 'ntel palazso deła so fameja, e i franzsexi i xe entrà a VenezsiaVenesia.
 
Ł'ultima seduta del ''Magior Consiglio'' ła xe sta descrita da [[Ippolito Nievo]] 'ntel romanzso [[Le confessioni di un italiano]].
 
== Ła fine ==
Ła [[Dalmazsia]], posedimento de Venezsa, ła xe sta conquistà dai [[Asburgo]] dopo ła fine de VenezsiaVenesia.
 
Dopo ł'abdicasion, Lodovico Manin el ga rifiutà de diventar capo deła munizsipałità provisoria, e el ga smeso de frequentar ła bona società: no 'l se faxeva catare in caxa quando che i ło zserca, no 'l partecipava ai pranzsi de eticheta, no l'andava pì a teatro, no el ga fato pì da [[sàntoło]]. El ga Dovesto dare indrìo łe insegne ducałi, che łe xe sta bruxà dała munizsipałità provisoria in piazsa San Marco insieme al "livro d'oro", el registro dełe fameje patrizsie che łe costituiva ł'ołigarchia. Dovendo pasejar parecio par motivi de sałute, el vegneva insultà del popoło, che el rinpianzseva el governo pasào. El vołeva finir i so dì inte on [[convento]], ma gnanca questo a ghe xe sta posibiłe.
 
El xe morto in caxa soa par [[idropisia]] e congestion polmonare el [[24 de otobre]] [[1802]]. El gheva disposto che el so funerałe el fuse svolto «con minore pompa possibile», łasiando 110.000 ducati a beneficio de mati furioxi, putini abandonai, putèe bisognoxe de dote. El xe sta sepolto 'nte ła Cexa dei Scalzi a VenezsiaVenesia, a fianco de ł'atuale stasion feroviaria de VenezsiaVenesia Santa Lucia 'nte ła tonba de fameja dei Manin dove zà a ripoxava so mujer.
 
De łe a resta łe so memorie, scrite de so pugno inte 'no stiłe sialbo.
 
A sarìa masa façiłe criticarlo come on omo debołe e responsabiłe deła fine de VenezsiaVenesia. A bisogna invezse dir che ła fine de VenezsiaVenesia ła vegneva da distante, da non èsare sta bona a rinovarse, al vołer mantegnere a tuti i costi magistrature che łe gera oramai inadeguate, de aver mandà fora da VenezsiaVenesia tute łe persone che łe gaveva capìo ca gera necesario on rinovamento. Manin el xe sta sì on doxe debołe e inadeguato, ma profondamente onesto, che no 'l ga mai vołesto fare i so intaresi, che el se ga rifiutà de diventare on pajazso 'nte łe man de Napoleon che, a pì de 70 ani, no 'l gheva ła forzsa fixica e morałe di ciapar su e scapar in Dalmazsia. A se ghe deve riconosare - soratuto - el fato che el ga sparagnà a VenezsiaVenesia de èsare bonbardà.
{{Successioni|titolo=Dogi veneziani|periodo=[[1789]]-[[1797]]
16 962

contributi

Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/wiki/Speçałe:DiffMobile/168691"

Menù de navegasion