Łéngua siçiłiana
Sicilianu  | |
|---|---|
| Nome locaƚe | Sicilianu |
| Tipo | łéngua naturałe e łéngua viva |
| Parlà in |  Itàłia, |
| Autòctono de |  Siciłia  Całabria |
| Parlanti | |
| Totałe | 5 000 000 (2002 ) |
| Caratarìsteghe | |
| Scritura | Alfabeto siçiłiano (łatin) |
| Clasifegasion lenguìstega | |
| łéngua umana łéngue indoeoropee łéngue itàłeghe łéngue romanze łéngue ìtało-osidentałi łéngue ìtało-dàlmate łéngue italiane sentromeridionałi | |
| Vulnerabiłità | 2 vulneràbiłe |
| Epònemo | Sicilia (it)  |
| Còdazi | |
| ISO 639-2 | scn |
| ISO 639-3 | scn |
| SIL | SCN |
| Glottolog | sici1248 |
| Linguasphere | 51-AAA-r |
| Ethnologue | scn |
| UNESCO | 1023 |
| IETF | scn |
| Destribusion zeogràfega | |
 | |
Ła łéngua siçiłiana ła xe na łéngua romanza (neolatina) parlada soratuto in Siçiłia, ma anca inte ła parte meridionałe de l'Itałia continentałe. Oltre al siçiłian parlà inte l'ìxoła, ghe fa parte del steso grupo lenguìstego (ciamà "siçiłian in senso largo") anca łe parlade de ła Calabria çentro-meridionałe, el salentin (parlà inte ła Provincia de Leçe e in gran parte de cueła de Brindixi) e el tarantin meridionałe. Anca el çilentan (parlà inte el Cilento, in Campania) el vien considerà de tipo siçiłian.
L'organisasion Ethnologue ła clasìfega el siçiłian cofà na łéngua asè distinta da l'itałian, tanto da dover èsar considerada na łéngua a parte.
Polixemìa de l'espresion "Łéngua siçiłiana"
[canbia | canbia el còdaxe]Xe inportante notar che co se doper de ła dicitura "łéngua siçiłiana", se pol inténdar do conceti difarenti:
- Łéngua siçiłiana in senso streto: l'insieme de łe varianti parlae propiamente in Siçiłia ("siçiłian de Siçiłia").
- Łéngua siçiłiana in senso largo: el sistema lenguìstego siçiłian conplesivo, che el ciapa drento el siçiłian de l'ìxoła, el calabrexe çentro-meridionałe e el salentin. I studiozi itałianisti i costuma ciamar sto insieme "Itałian meridionałe estremo".
Anca se serti scritori i dopara oncora el tèrmine solo par łe varianti de l'ìxoła, ła comunità sientìfega internasionałe de sòłito ła dopara "łéngua siçiłiana" par parlar de tuto el grupo lenguìstego. El salentin e el calabrexe i xe considerà dai lenguisti cofà parlade de tipo "siçiłian" par via de łe forti somejanse fonèteghe, lesicałi e gramaticałi. Anca se ste varianti no łe deriva mia diretamente dal siçiłian de l'ìxoła, łe ga subì ła so forte influensa inte el corso dei sècołi.
Influense e clasifegasion
[canbia | canbia el còdaxe]Inte el pasà, el siçiłian (in senso largo) el xe sta influensà da łéngue de tipo gàłego cofà el françexe, el provensal e el norman. Driò cuanto riportà da Ethnologue, sta łéngua ła dovarìa èsar clasifegada drento el grupo de łe "Romanze meridionałi", inviçe che in cueło "Itàlico-osidentałe" dove che se cata l'itałian standard.
Tabele di confront linguistic
[canbia | canbia el còdaxe]| Latin | Lionéize | Vèneto | Furlan | Sicilian | Arpitan | Occitan | Talian |
| fumus | fumu | fumo | fumi | fumu | fumi | fum | fumo |
| claudere | pechare | sarâ | stlute | chiùdiri | clôre | barrar | chiudere |
| factum | feichu | fato | fat | fattu | fait | fat | fatto |
| planum | chanu | pian | plan | chianu | plan | plan | piano |
| filius | fiyu | fio | fi | figghiu | fil | filh | figlio |
| noctem | nueiche | note | gnot | notti | nuet | nuèch | notte |
| oculus | güeyu | òcio | voli | occhiu | uely | uèlh | occhio |
Varda anca
[canbia | canbia el còdaxe]| Latin † · Latin volgare † Romanzo insulare: Sardo (Sardo campidanexe · Sardo logudorexe) Romanzo ocidentałe Grupo iberico: Aragonexe · Asturian · Gałisian · Łioneze (Mirandexe) · Portoghexe · Spagnoło/Castiglian Gruppo galo-romanzo: Catałan · Francexe · Furlan · Francoprovensal · Ladin · Ocitan · Romancio · Vałon · Vèneto Romanzo orientałe Grupo italian: Corso · Gałurexe · Sasarexe · Itałian (Diałeti itałiani) · Napołetan Grupo siciłian: Siciłian Grupo balcanico: Rumeno · Arumeno · Dalmatico † · Istrioto Romanzo meridionałe: Mozarabico † |