Satèłite naturałe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Satèłite natural

Se ghe dize satèłite naturałe, o talvolta pì inpropiamente luna co l'inisiałe in menuscoło, a un calsìase corpo cełeste che el òrbita da torno de un corpo difarente da na steła, cofà par ezénpio un pianeta, un pianeta nano o un asteròide. Inte el sistema sołare se ghene conose pì de sentosincuanta satèłiti naturałi e de fora de st'ùltemo, al 2019 se ghene conose forse uno.

Tipegamente i ziganti gasozi i ga grandi sistemi de satèłiti, mentre i pianeti terestri i ghene ga pochi: inte el sistema sołare Mercùrio e Vènere no i ghene ze dotai, ła Tera el ghene ga uno tanto grando raportà a łe so dimension (Luna) mentre Marte el ghene ga du picenini (Fobos e Deimos). Intrà i pianeti nani i satèłiti i pare èsar na caraterìstega predomenante dei ojeti transnetuniani, cofà Pluton (sìncue, dei cuałi un masìcio), Haumea (du satèłiti) e Eris (un satèłite).

Par estension i viens denomenai col tèrmano de satèłite naturałe calsìase ojeto de orìzene no artifisałe che el òrbite da torno de un ojeto de masa pì grando, par ezénpio na gałasia nana che ła òrbita da torno de na gałasia de dimension majori se ghe ciama gałàsia satèłite.

Orìzene[canbia | canbia el còdaxe]

Se pensa che ła major parte dei satèłiti i gàpia vesto orìzene inte ła stesa rejon del disco protoplanetàrio inte el cuało el ga vesto liogo ła formasion del so corpo maregno. Łe ghe ze ze tutavia tante ecesion e variasion al modeło stàndar de formasion dei satèłiti. Tanti satèłiti del sistema sołare esterno i ze probabilmente asteròidi caturai, o sanò framenti de corpi pì grandi desfai da un urto o, cofà inte el cazo de ła nostra Luna secondo na teòria acreditada, na parte del pianeta mare s-zaventada inte el spàsio de sevente de un grando urto. La major parte dei satèłiti i ze stai conosesti solché traerso poche oservasion a destansa co ła dòpara de tełescopi o sonde spasiałi e ła major parte de łe teorie che i łi revarda łe ze de consevensa tanto inserte.

Satèłiti tenporànei[canbia | canbia el còdaxe]

La catura de un asteròide da parte de un'òrbita ełioséntrega no ła ze senpre permanente. Stando a łe simułasion, i satèłiti tenporànei i ze un fenòmano comun. I ùgnołi ezenpi oservai i ze stai chełi dei satèłiti tenporànei caturai 1991 VG, 2006 RH120, 2020 CD3.

Caraterìsteghe fìzeghe[canbia | canbia el còdaxe]

Raporto intrà łe dimension dei prinsipałi satèłiti naturałi del sistema sołare e ła Tera.

La major parte dei satèłiti naturałi conosesti i ga un ciaro fenòmano de resonansa orbitałe co altri corpi o sanò de rotasion sìncrona (i porta a fin na rotasion par ogni revołusion). Un'ecesion ła ze Iperion, satèłite de Saturno che el ga na rotasion caòtega par colpa de ła so forma estremamente iregołare. No se conose atualmente nisun satèłite che el detegna a so volta un satèłite: łe repercusion mareałi del pianeta primàrio łe rendaria tanto probabilmente łe òrbite instàbiłi. Racuanti satèłiti i presenta tutavia de so conpagni inte i so ponti lagranzani (Ponto de Lagrange), cofà par ezénpio Teti e Dion, do satèłiti de Saturno.

La descuerta de numarévułi satèłiti asteroidałi (partindo da Dactyl, da torno de l'asteròide 243 Ida) el ga svelà che anca i asteròidi i połe gavere inte i so gaveri satèłiti propi; racuanti, cofà 90 Antiope, i ze par-fin asteroidi dopi co du conponenti de dimension simiłari.

I satèłiti del sistema sołare[canbia | canbia el còdaxe]

Search ballonicon2.svg Par savèrghene de pì, vardarse ła voxe Lista dei satèłiti naturałi.

I prinsipałi satèłiti naturałi del sistema sołare i ze ła Luna, che ła òrbita da torno de ła Tera, i satèłiti galileani Io, Eoropa, Ganimede e Całisto, in òrbita da torno de Zove, el satèłite de Saturno Titan e el satèłite de Netun Triton. Racuanti de sti corpi i sorpasa, par grandesa, anca i pì grandi pianeti nani, e du i sorpasa par-fin el pianeta pì picenin, Mercùrio.

Lista de satèłiti del sistema sołare[canbia | canbia el còdaxe]

De sevente ghe ze un prospetivo dei satèłiti del sistema sołare clasifegai par diàmetro e pianeta de partegnensa; i ze includesti inte ła lista pianeti nani e asteròidi degni de citasion

Diàmetro mèdio (km) Pianeti Pianeti nani Altri ojeti,
in confronto
Tera Marte Zove Saturno Uran Netun Pluton Haumea Eris
5000-6000


Ganimede Titan
4000-5000


Całisto Mercùrio
3000-4000 Luna


Io
Eoropa
2000-3000


Triton Eris
Pluton
1000-2000 Rea
Japeto
Dion
Teti
Titània
Oberon
Umbriel
Ariel
Caronte Makemake
Haumea
Sedna
Orco
Quaoar
500-1000 Ensèlado Sèrere
Varuna
Ision
Pałade
Vesta
...e altri
250-500 Mimas
Iperion
Miranda Proteo
Nerèide
Hi'iaka Disnomia Izea
Davida
Interamenia
...e altri
100-250 Amaltea
Imàlia
Tebe
Febe
Jan
Epimèteo
Sicoraze
Puck
Pòrsia
Larisa
Galatea
Despina
Namaka [...]
50-100 Elara
Pasifaë
Promèteo
Pandora
Calìbano
Zulieta
Belinda
Cresida
Rozalinda
Desdèmona
Bianca
Talassa
Alimede
Neso
Naiade
Notte
Idra
[...]
10-50 Fobos
Deimos
Carme
Metis
Sinope
Lizitea
Ananke
Leda
Adrastea
Siarnaq
Elena
Albiorix
Atlante
Pan
Telesto
Paaliaq
Calipso
Ymir
Kiviuq
Tarvos
Ijiraq
Eriapo
Ofèlia
Cordelia
Setebos
Prospero
Perdita
Mab
Steèano
Cupido
Francisco
Ferdinando
Margarita
Trincuło
Sao
Laomedea
Psamate
Sèrbero
Stize
[...]
< 10


almanco 47 almanco 21 [...]


Notasion[canbia | canbia el còdaxe]

Altri projeti[canbia | canbia el còdaxe]

Linganbi foresti[canbia | canbia el còdaxe]


Controło de autoritàLCCN (ENsh85117635 · GND (DE4179141-1 · BNF (FRcb11978636w (data) · NDL (ENJA00561855
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Satèłite_naturałe&oldid=1081557"