Repùblega Popołare Cineze

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Cheło che te ghè schcià el rimanda a sta voxe, parché el xe on so sinònemo o el vien esplegà cuà drento. rimandamento da Republica Popołare Cinexe
Infotoła de zeografia pułìtega Repùblega Popołare Cineze
中华人民共和国 (zh)
中華人民共和國 (zh-hant) Cànbia el vałor in Wikidata
Bandiera Stema
Bandiera Stema
Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg
Cànbia el vałor in Wikidata

InoMarcia dei Volontari (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata


Bomò«China Like Never Before» Cànbia el vałor in Wikidata
Pozision

35°50′41″N 103°27′07″E / 35.844722°N 103.451944°E35.844722; 103.451944Coordinae: 35°50′41″N 103°27′07″E / 35.844722°N 103.451944°E35.844722; 103.451944

Teritòrio reclamà daRepùblega de Cina Cànbia el vałor in Wikidata

CavedaƚePechin Cànbia el vałor in Wikidata
Popołasion
Totałe1 409 517 397 (2017) Cànbia el vałor in Wikidata
Łénguacinezo stàndar Cànbia el vałor in Wikidata
Zeografia
Parte deCina (it) Traduzi e Asia orientale (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Àrea9 596 961 km² Cànbia el vałor in Wikidata
• Àcua2,8 Cànbia el vałor in Wikidata
Ponto pì altoMonte Everest (8 848 m)(8 848 m) Cànbia el vałor in Wikidata
Ponto pì basoAyding Lake (en) Traduzi (−154 m) Cànbia el vałor in Wikidata
Rente a
Dati istòreghi
FondadorPartio Comunista Cinexe Cànbia el vałor in Wikidata
Creasion1° otobre 1949
Dì festivo
Organizasion pułìtega
Forma de goernoMonopartitismo, Centralismo democratico (it) Traduzi, Repùblica Parlamentar, stato unitàrio e repùblega costitusionałe Cànbia el vałor in Wikidata
Òrgano ezecutivoConsiglio di Stato della Repubblica Popolare Cinese (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Òrgano lejislativoAssemblea Nazionale del Popolo (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
• Presidente della Repubblica popolare cinese (it) Traduzi Cànbia el vałor in WikidataXi Jinping (it) Traduzi (14 marso 2013) Cànbia el vałor in Wikidata
• Primo Ministro (it) Traduzi Cànbia el vałor in WikidataLi Keqiang (it) Traduzi (15 marso 2013) Cànbia el vałor in Wikidata
Màsema autorità zudisiałeSuprema Corte del Popolo della Repubblica Popolare Cinese (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Economia
PIL nomenałe9 412 361 (-->)
Monedarenminbi cinese (it) Traduzi Cànbia el vałor in Wikidata
Còdazi de identifegasion
Fuzo oràrio
Domìnio de primo liveło.cn
Prefiso tełefònego+86 Cànbia el vałor in Wikidata
Tełèfono d'emerzensa.cn
Istòrego
Sito ufisiałe

MusicBrainz: 7c81bb69-a99b-3487-b6d4-0f76d7a29ca0


Ła Cina (cinéxe senplificà: 中国 Zhōngguó[1]; cinéxe tradisional: 中國), ufisialmente Republica Popołare Cinexe ła xe un Stato de l'Axia orientałe.
Ła confina a nord co ła Rusia, ła Mongołia, a est co ła Corea del Nord, a sud col Vietnam, ła Birmania, el Łaos, el Bhutan el Nepal, a ovest co l'India, el Pakistan, el Kazakistan, el Tagikistan el Kirghizistan.

La Cina l'è na repúblega popolare ndove el poter l'è esercità dal Partio comunista cinéxe. El goerno el ga sede inte ła cavédal Pechin e esercita la propia giurisdision su vintidue province (省), sinque rejoni autónome (自治区), cuatro munisipalità diretamente controlà 直辖市: (Pechin, Siangai, Tianjin e Chongqing) e due rejoni aministrative spesiai 特别行政区: Hong Kong e Macao, parsialmente autónome.

Ła ga parece dispute teritoriałi verte co paexi visini; se ricorda cheła co ła Republica de Cina, par Taiwan e altre ìzołe a sudest e cheła co ła India par el Arunachal Pradesh.

Zeografia.[canbia | canbia el còdaxe]

Ła Cina dał satèłite

La Republica Popołare Cinexe l'é na nasion pròpio granda: co 9 596 960 km², l'é la cuarta pì estexa del mondo [2].

En stato sì grando el é tanto vario e ghe n'é in mucio de climi: par scriver co poche paròle se pòl dir che ghen sìe 5 macroclimi.

  • a nòrd e a nòrd-òvest l'é tanto sek e ghe n'é tanti dexerti (tipo el dexerto del Gòbi).
  • a nòrd-èst ghe n'é la Manciuria, na pianura co nèse valexele.
  • el cèntro-nòrd el é pien de montagne e canpi.
  • a sud ghe n'é tanti e gròsi fiumi, e co el clima calt se coltiva inpartut.
  • a sud-èst, te el Tibet, ghe n'é le montagne pì alte de la tèra (tipo la cazena de l'Himalaya).

Istòria[canbia | canbia el còdaxe]

Ła evołuçión dei stati Cinéxi durànte ła istòria

Ła istòria çinéxe ła tàca par tradiçión co ła dinastìa Xia a ła fìn del tèrço miłènio a.C..
Antigamente ła xera n'inpero, che ga durà 4000 ani.

Preistòria[canbia | canbia el còdaxe]

Ła archeołogìa ła ne ga da próve ca łe data ła prexença omàna in tière çinéxi indrìo fin 500'000 àni fa [3]; col rivàr de l'ondà migradòria del Homo sapiens tute łe spèce de omìnidi xe stà sopiantà, e ntel gìro de póchi mejàri de àni ła socetà ca vanti de łóra ła gèra matriarcàł ła xe deventà patriarcàł (datórno del 5'000 a.C. ça) e xe stà inventà agricoltura, ałevamento e artizanà.

Antighità[canbia | canbia el còdaxe]

Łe prìme fàxe de ła istòria połìtega çinéxe no łe xe inperiàł: de fati al scumìçio ghe gèra xvàrie sità stato tute comandà da ła pì granda e forte, almanco fìn a ła dinastìa Zhou, ca ła ga istituìo dei confìni definìi e el mandà del çéło, strumento diplomatego ca el xe stà doparà fin a ła fin de l'època inperial par zustifegàr el sovràn e el só clan al podèr. Co ca calchidùni el ritenéa ca el mandà no el fuse pì in faór del clan regnànte (de sółito durante grande serie de catastrofe o revòlte de matrìze pì o manco popołàr), el paséva a n'antra faméja.
El perìodo Zhou se pòł divìdar inte dó momìnti majùri: el Chunqiu o "de łé vèrte e i autùni"[4], e el periodo dei stati conbaténti; st'ultimo xe stà caraterixà da na granda sudivizión de ła soranidà, paragonàbiłe al feudałeximo eoropèo del medioevo, ca el ga portà a forte divizión culturàłi e anca łengoìsteghe rènto del règno, finìe pò inte goère pal podèr. Da ste batàje xe vegnésto fóra on sóło vinçidór, el stato de Qin ca el ga unefegà el inpèro ntel 221 a.C. sóto ła goìda de Qin Shi Huangdi.

Dał primo inpèro a i Song[canbia | canbia el còdaxe]

El inpèro de Huangdì xe durà péna fin al 202 a.C., masa póco rispèto i só sucesùri, sostituìo da ła riòlta popołàr de Liu Bang ca se ga proclamà primo inperadór de ła dinastìa Han.
I Han i xe durà fin al 220 e i xe responsàbiłi de l'averdùra de ła via de ła seta e dei primi contàti co l'oçidente [5] e de l'invençión de ła carta, oltre ca de l'introduçión del taoixmo rełijóxo. Cascà ła dinastìa Han, i só teritòri i xe stà dividésti inte tre règni (da che el nome del "Perìodo dei tre Règni"), favorìi anca dał difarènte spartìrse deł budhixmo ca el vegnéa introdóto in Çìna pròpio in chéł ténpo.
El perìodo de ténpo infra 'ł 220 e el 581 el raprexenta el Medioèvo çinéxe, e xe stà caraterìxà da divizión połìtega (Dinastìa Jin (265 - 420) e dinastìe del Nòrd e del Sud (420 d.C - 589)), ma a difarèsa del medioevo eoropèo ła produçión artìstega e poètega xe sevità.
Ntel 589 ła dinastìa Sui ła xe riuçìa a unifegàr danóvo el inpèro sóto de na sóła cavedàł. Cascà i Sui, ntel 618 ghe ga sucedù i Tang, ca i ga raprexentà on dei màsimi punti de fioridùra de ła coltùra çinéxe. Durante i Tang e i Song (960 - 1279) xe stà inventà ła busoła, ła polvare da xbàro e ła stànpa.

Ła invasion móngoła e ła rinàsita[canbia | canbia el còdaxe]

Nteł XIII sentenàro ła Çìna ła ga dovésto afrontàr el istéso nemìgo ca gèra drìo invàdar ła Eoròpa: i Móngołi. Stó pópoło, sóto ła goìda de Gengis Khan prìma e de Kublai Khan pò ga formà in pùki àni on dei inpèri pì grandi ca ła tèra gabie mai vedésto. Ntel 1279 ła cavedàł dei Song meridionàłi ła xe cascà rènto łe màn nemìghe e driomàn el desfàrse del inpèro móngoło ntel XIV sentenàro ła Çìna ła xe restada sóto el contròło dei Móngołi, ca i gavéa formà ła dinastìa Yuan - rispetàndo łe tradiçión połìteghe e culturàłi dei vèci ténpi. Pròpio a i primìsimi àni de sta dinastìa el risàłe el viàjo de Marco Poło contà ntel só łìbro el Miłion.
Nteł 1368 na riòlta popołàr ła ga istituìo danóvo on çinéxe sora ła carèga inperiàł, ca el ga deçidésto de ciamàr ła só nóva dinastìa Ming, çoè "łùze", a signifegàr ła rinàçita da on perìodo scùro de dominaçión forèsta cofà no el ghe gèra mìa mai stà inte ła istòria del paéxe.
Ła dinastìa Ming (1368 - 1644) ła ga scumiçià co on ténpo de vèra fioridùra ecomòmega e çientìfega: de fati gèra finançià viàji de scoèrta in òlta par l'Oçèano Paçìfego e el inpèro gèra deventà ła vèra poténsa mondiàł par tecnołogìa e çiénsa, cofà da bòn xa sucèso in pasà.

Ténpi de oncó[canbia | canbia el còdaxe]

Çìrca al mèzo de stó perìodo dinastego na fónda crìxi ła ga colpìo el paéxe, łasàndoło fiàpo, dixarmà [6] e vulneràbiłe a i atàchi ca i podéa végnar da fóra; i Mànciu, ca i gèra pópołi raménghi del Nòrd, i ga donca tacà a móarse vèrso sud e ntel giro de puchìsimi àni i ga conchistà on inpèro ca na òlta gèra stà grando. Col rabaltón de ła cavedàł i ga fondà ła dinastìa Qing, sènpre in stìłe çinéxe, e co łùri el inpèro el xe rivà a ła só màsima espançión, ma el ga anca tacà on łénto e ireversìbiłe calà ca el menarà el paéxe al só ponto pì xbàso co i Inglèxi i darà el vìa a łe goère de l'òpio (1839 - 1860) ca łe finirà par obligàr i çinéxi a łasàrghe grandi tère ai eoropèi e Japonéxi.
Ntel 1911 ła se ga scatenà na goèra çivìł anemà da ideàłi marcsìsti da na banda e naçionałìsti da st'altra ca ła ga obligà int'el 1912 el oltimo inperadór Pu Yi a łasàr ła carèga inperiàł scançełàndo cusìta na istòria łónga pì de dó mìłe àni. Łe dó façión de drìta e sànca łe se ga afrontà in dó goère e pasà l'invazión Japonéxe póco vanti de ła seconda goèra mondiàł i Comunìsti de Mao Zedong i xe riuçìi int'el 1949 a scaçàr i altri de Jiang Jie Shi da ła Çìna continentàł inte l'ìzoła de Taiwan[7].

Demografia[canbia | canbia el còdaxe]

Ła ga 1 306 313 813 abitanti; ła xe ła nasion el stato pì popolada ał mondo, co un cuinto de tute le persone su ła tèra.

La Cina riconose ufisialmente 56 grupi ètneghi, che insieme i forma el Zhonghua Minzu. El pi grando grupo ètnego el xe dei Cinexi "Han" che i xe sù par xó el 80% de ła popolasion; łuri i xe pi numaroxi in tute e province de ła Cina, manco in tel Tibet e in tel Scincian. Da 2010 ghe xera a vivere inte ła Cina 593,832 de sitadini foresti. La majoransa da ła Corea del Sud (120,750), Stati Unii (71,493) e Japon (66,159).

Le religioni ufisialmente reconosùe e in quanto tale gestite a livelo de stato le xe sinque religioni de tipo dotrinale: el Budhismo, el Taoismo, el Protestantesimo, el Catolicésimo e l'Islam. El quadro religioso del paéxe l'è invese pi compleso, na olta che si guarde ala situasion fuori dai riconosimenti ufisiali.

Zeografia połitega[canbia | canbia el còdaxe]

Divixion aministrative[canbia | canbia el còdaxe]

Ła Cina ła ga 34[8] sudivixion de primo łivel[9] del teritorio.

Sudivixion de primo łivel de ła Cina
  • 23[8] province (省, shěng)
  • 5 rejon autonome (自治区, zìzhìqū)
  • 4 munisipałità (直辖市, zhíxiáshì)
  • 2 rejon aministrative speciałi (特别行政区, tèbié xíngzhèngqū)

Capitale e altre sità[canbia | canbia el còdaxe]

Ła capital ła xe Pechin.

Economia[canbia | canbia el còdaxe]

Ła xe conosua par el su sviłupo econòmego, che parò crea problemi anbientałi, squiłibri intrà sità e campania, no scarso riconosimento dei diriti umani e anca censura del goerno oncora comunista, ma in via de łiberałisasion.

Nòte[canbia | canbia el còdaxe]

  1. łeteralmente "Paéxe de Mezo"
  2. drìo Rusia, Canada e Stati Unii
  3. varda i rèsti catà del Sinanthropus pekinensis o òmo de Pechìn
  4. ca el tół el só nome da on scrìto atribuìo a Confucio
  5. i inpèri çinéxe e romàn i savéa l'un de st'altro
  6. sànsa nave
  7. o Formóxa
  8. 8,0 8,1 Taiwan, ła xe reclamada e de facto ła xe controłada da ła Republica de Cina
  9. o provincial

Varda anca[canbia | canbia el còdaxe]


Stati par indice de svilupo uman

 
Cuel prima Cuel daspò
Zordania 101° posto Turkmenistan
Controło de autoritàVIAF (EN132441531 · ISNI (EN0000 0001 2160 7811 · LCCN (ENn79091151 · GND (DE4009937-4 · BNF (FRcb11936107m (data) · WorldCat Identities (ENn79-091151
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Repùblega_Popołare_Cineze&oldid=1080682"