Baxéłega de San Piero de Casteło

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search
Baxéłega de San Piero de Casteło
San Pietro di Castello Facciata.jpg
RełijonCristiana catołega de rito roman
DiocexiPatriarcà de Venesia
Stiłe architetonegorinasimental
Inisio costrusion1596
Conpletamento1619
Poxision
45°26′04″N 12°21′35″E / 45.434444°N 12.359722°E45.434444; 12.359722Coordinae: 45°26′04″N 12°21′35″E / 45.434444°N 12.359722°E45.434444; 12.359722

La baxełega de San Piero de Casteło se cata ne ła parte nord più oriental de ła sità de Venesia. Situàda 'ntel sestièr de Castèło, no ła xe łontana dai basini de l'Arsenal

Storia[canbia | canbia el còdaxe]

Fondàda 'ntel VII secoło so l'Ìxoła de l'Olivoło, indove un tenpo se levava un antigo sentro abità xontà po' ne ła sità de Venesia che gera drìo naser, segondo ła tradision xe stàda consacràda dal vescovo de Eraclea San Magno cofà céxa dedicàda ai santi bixantini Sergio e Bacco.

Durante el VIII secoło e IX secoło Venesia se gà trovà al sentro de lòte połitiche che vedeva el patriarca de Grao Giovanni I (764-804), contraporse al doxe de Venesia Maurizio Galbaio (764-787) e al fìo Zuane (Giovanni), nel scontro intra i favorevołi a l'ałeansa co l'inpero franco o co l'inpero bixantin.

Xe stà pròpio grasie a sto scontro che 'ntel 775 Maurizio Galbaio gà creà na nova sede vescoviłe a Olivoło, nominàndo Obelario cofà primo vescovo de ła futura Diosèxi de Casteło.

Deventàda Venesia ła nova cavedal del Dogado (812), ne l'841 ła catedrałe xe stàda fondàda na segonda volta dal potente vescovo Orso Partecipazio, so fìo e nevòdo de doxi, e ridedicàda a San Piero apostoło.

'Ntel 1120 xe capità un incendio che gà desfà ła céxa e ła nova strutura, reportàda fedelmente so' ła pianta de Jacopo de' Barbari del sinquesento, gà ciapà na dimension più pontificàl, co tacà un batistero intitołà a San Zuane Batista che deso no ghe xe più par el fato che xe andà perso.

Rimanixàda più volte nei secołi, 'ntel 1451, co ła sopresion del Patriarcado de Grao e ła costitusion de ła Diocexi de Casteło a Patriarcado de Venesia, co ła boła de Papa Nicołò V ła baxełega de San Piero xe deventàda ła nova catedral patriarcàl.

Xe stà el patriarca Antonio Contarini che gà decixo de reałixàr laori de restauro dal 1508 al 1524 so'l sofito, łe volte e 'l pavimento. Infra el 1512 e 'l 1526 xe stàe ricostruìe łe capełe minori e rifati łe montadure e łe decorasion.

'Ntel 1556 deventà Patriarca de Venesia Antonio Diedo gà stipułà un contràto co Andrea Palladio el 7 xenaro 1558, el quało se gà gà ritirà 'ntel 1559 a ła morte del Diedo, sto qua sarìa stà el primo intervento a Venesia. Al prestigioxo incàrgo, non portà a termine, Palladio xonxeva in ùltima grasie a Daniele e Marcantonio Barbaro, che rexulta pièxi (garanti) del contràto co i mureri 'ntel xenaro del 1558.

I łavori xe stài riprexi 'ntel 1596, soto ła diresion de Francesco Smeraldi, incargà dal patriarca Lorenzo Priuli, a cui se deve ła reałixasión de ła fasàda. Dal 1619 Gerolamo Grapiscia cura ła reałixasión dei interni soto el patriarcado de Giovanni Tiepolo.

Dal 1630 a ła tónboła de ła Republica ła Serenissima Signoria desvolzeva un anuàl pełegrinagio ne ła baxełega l'8 xenaro par çełebràr la łiberasion de ła çità da ła pèste.

Co ła cascàda de ła Republica de Venesia e 'l vegnir manco de łe funsión de ła baxełega de San Marco cofà céxa de Stado, sotoposta a l'autorità de un Primicerio dogal 'ntel 1807, par vołér de Napołeon, ła sede patriarcałe xe stàda trasferìa a San Marco.

Co ła traslocasión de ła sede, el Monastièr tacà ała baxełega xe stà strasformà in polvariera par ordene de Eugenio de Beauharnais, Viceré de Itałia.

Descrisión[canbia | canbia el còdaxe]

Drento ła céxa

Ła pianta atuàl se pol farla risałir al 1120 quando un incendio gà butà xo ła céxa che ghe gera prima del 841. Ła strutura gaveva tre navàe, ła fasàda tripartìa e łe absidi çircołari. Al so fianco se levava el batistèro de San Zuane Batista, che oramai xe stà perso.

Ła fasàda atuałe no riciapa exatamente el progeto insiałe de Andrea Palladio del 1568, ma xe fedełe ałe so łinee esensiałi. Se rimarca un inpianto tripartico, co ła parte centrałe rialsàda, puxàda so quatro semicołone se cata regołoni (baxamenti) che finise in un tìnpano. El tema fondamentałe prevede un ordene maxor corispondente a ła navada centrałe, ed uno minor in rełasion a quełe lateràne. El tuto xe parecià da un basoriłievo otosentesco rafegurante La Carità, del scultor Marsili. El stìl pol eser definìo clasico.

L'edificio vede un schema a pianta latina a tre navàe sudivixe da tre arcàe, l'una, co al so interno un alter, a l'incroxo col transeto se trova ła cuboła.

Al fondìvo presbiterio, che segue ła grande navàda centrałe deła céxa, se afianca do capełe lateràne.

Xe del 1646 el grando altar mazor nel quało xe conservàe łe spogie de San Lorenzo Giustiniani primo Patriarca de Venesia. Xe stà òpara de Clemente Moli, a cui ghe xe stà asegnà el conpito de scolpìr anca alcune statue prexenti su staltro, su dexegno de Baldassare Longhena, che gà progetà anca ła capeła dedicàda al gardenal Francesco Vendramin, so' ła navàda sànca.

L'organo, setesentesco, xe stà costruìo dal çełebre organèr sciavón, ma operante a Venesia, Pietro Nachini.

El canpaniel, scominsià 'ntel 1463 xe stà danexà da na saeta, e ricostruìo 'ntel 1482 ad òpara de Mauro Codussi, che ło gà alsà, ło gà ricoverto de piera d'Istria, ma ła cuboła che łu che gà aposto so' ła çima xe stàda po' sostituìa da un tanburo połigonałe.

Durante ła prima guera mondiałe ła cuboła xe stàda colpìa do volte da bonbe incendiaria che gà infistegà ła destrusión del feràl.

El canpo situà danànsi ła baxełega se desferensia da ła norma dei canpi venesiani, in xeneràl tavełài patòchi, avendo un parcorso obligatorio, dexegnà su un vero e pròpio xardìn.

Opare d'arte[canbia | canbia el còdaxe]

Ła Catèdra de San Piero

Ła catèdra de San Piero, che secondo ła tradision xe apartegnìa al steso Apostoło, col gera vescovo de Antiochia, se conta che ła ghe fuse stàda oferta cofà regàło al Doxe Pietro Tradonico da l'Inperador d'Oriente Michele III, in realtà xe costruìa da un schenàl recavà da na antiga stełe funeraria islamica, che gà motivi decorativi arabi e incixion in cufico de verseti del Corano.

Ne ła navàda drèta San Pietro in Cattedra e quattro Santi de Marco Baisati, XVI secoło.

Ne ła navàda sànca ła capeła Vendramin, dedicàda a Nostra Signora del Carmine contien basoriłievi de Michele Ungaro, 1675 e ospita ła pała de altèr de Luca Giordano 1650 de ła Madonna col Bambino e anime del Purgatorio Senpre ne ła navàda sànca se càta ła capèła Lando, co na pała a moxaico de Arminio Zuccato, su carton forse de Jacopo Tintoretto, 1570.

Infra łe do capełe l'òpara del Veronese del 1585 sirca, i Santi Giovanni Evangelista, Pietro e Paolo, l'Immacolata di Giovanni Maria Morlaiter,XVIII secoło, e 'l Martirio di San Giovanni Evangelista, del Padovanino.

Infra i dipinti mazori prexenti ne ła baxełega, podemo identifegàr ła Cena di Emmaus de Pietro Malorba e Antonio Vassilacchi, sò ła parède de sànca del portàl.

Mentre a drèta, de Jacopo Beltrame, XVI secoło, Cena in casa di Simone do statue de Orazio Marinali, Fede e Meditazione che tornia el Crocifiso de Jacopo Stada, XVIII secoło.


Xe stà qui che gera stàe rapìe łe dodexe spoxe che xe ricordàe ne ła Festa de łe Marie rircordàda ogni ano ne ła Céxa de Santa Maria Formosa.

Bibliografia[canbia | canbia el còdaxe]

  • Le chiese di Venezia, Marcello Brusegan; Ed. Newton.
  • Giulio Lorenzetti, Venezia e il suo estuario, Trieste, Edizioni Lint, 1963. ISBN 88-86179-24-3

Voxe łigàe[canbia | canbia el còdaxe]

Altri progeti[canbia | canbia el còdaxe]

Linganbi foresti[canbia | canbia el còdaxe]

Controło de autoritàVIAF (EN123190601 · LCCN (ENn83035219 · GND (DE4453491-7 · WorldCat Identities (ENn83-035219
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Baxéłega_de_San_Piero_de_Casteło&oldid=955753"