Baldassare Galuppi

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Jump to navigation Jump to search


Baldassare Galuppi
Baldassare Galuppi, Venetian School of the 1750s.jpg
SitadinansaRepùblega de Venèsia
Nasimento18 de otobre 1706, Buran
Morte1785, Venesia
Scumìsio de łe atività1740
Ocupasion
conponidor, organista
IMDB: nm4214654
Spotify: 65fAk5vQnO9gmOCk2wPkuT Musicbrainz: 76d25975-0fc8-4709-abb5-0da114daf674 Discogs: 1088536 IMSLP: Category:Galuppi,_Baldassare


Baldassare Galuppi, (Buran, 18 de otobre 1706), el xe stà un conponidor, organista nasùo a Buran.

Biografia[canbia | canbia el còdaxe]

Nasesto inte l'ìxoła de Buran, a diexe chiłometri da Venesia, e per sta raxon dito el Buranello, Baldassare Galuppi xe stà uno dei conponidori più orixinałi de Itałia 'ntel xenere comico. I primi rudimenti mxsicałi ghe xera stà insegnà da so pare, barbier de profesion, che sonava el viołìn inte'i intramexi al teatro de ła comedia.


A sèdexe ani pena, Galuppi xe andà a Venesia e łà el ga vivesto col sałario ch'el riseveva come organista de varie céxe. Benché el ignorase i prinçipi de l'arte, el gà olsà métar in mùxica a Cioxa na favoła pastorałe che gavea par tìtoło La fede nell'incostanza, ossia gli amici rivali, che xe stà oltragioxamente fisciada. Desperà par sta desgrasia, Galuppi gera scuaxi risołesto a sbandonar ła mùxica e a intraprender ła profesion de so pare, col ga avesto ła fortuna de susitar l'intarese del famoxo Benedetto Marcello che, abiando notà łe fełìçi dispoxision del xovane Baldassare, ło ga fato intrar inte ła scòła de Antonio Lotti, indove ch'el se ga dedicà co fogoxità, par ben tre ani, al studio del contrapunto. Lotti ben presto se ga incorxesto che Galuppi eçełeva so'i altri so arlèvi e ghi testimoniava na stima che ga susità l'invidia del Pollarolo, a l'epoca arlèvo de ła stesa scòła.

Contenporaneamnete a ła so formasion, par sìrca do ani inte'i teatri d'opera venesiani el ga prestà servisio come clavisnbałista e de ogni cualtanto conponidor de arie par reprexe e pasticci. L'òtema reputasion de clavisenbałista che gaveva otegnesto sia a Venesia che a Firense ga fato sì che 'ntel 1726 el fuse ingagià al Teatro Sant'Angelo, al San Samuele e al San Giovanni Grisostomo, al fin de méter in sena łe pròpie arie.

Statua de Baldassare Galuppi a Buran


‘Pena che’l se ga sentìo bastansa preparà da poder afrontar da novo łe sene, ga ricoresto ancora a ła bontà del Marcello, che ga scrivesto par łù el łibreto del ła Dorinda, del cuało el xovenae ga conponesto ła mùxica. Sta òpara xe stà raprexentà al teatro de Sant'Angelo durante ła fiera de ła Sensa, inte’l 1729, e xe stà ben acolta dal pùblego. In sta òpara, cofà in altre, Galuppi no’l briła par ła forza de l'armonia, ma un morbinéso sostegnùo, ‘na verve incontenibiłe, e łe forme grasioxe del so canto ghe ga procurà ‘na çełebrità che ga rexistìo par gran tenpo ai caprìci de ła moda. Galuppi se gà dedicà anca al studio del clavisenbalo e ‘l xe deventà uno dei artisti pì abiłi so sto stroménto. Dal 1729 in po’, el suceso di sto conponidor, in tuti i teatri de Itałia, xe stà scuaxi sensa interusion, fin a ła so morte. Inaxonta el ga conponesto un sentenèr de mełodrami, dei cuałi ‘na vinténa so łibretti de Carlo Goldoni.

Verso el 1740 ła fama de Galuppi a Venesia ga scominsià a ‘ndar in caìa, in cuanto ghe vegniva preferìi altri conponidori. Inte l’otobre 1741 el ga deçidesto donca de açetar l’invito de andar a Londra, indove el xe stà nomenà conponidor del Teatro Reale. Łe so opere no ghe ga otegnesto parò gran suceso e par sta raxon, drìo ùndexe mexi de sogiorno inte ła cavedałe inglexe, ga sernìo de tornar a Venesia.


Deventà mestro de capeła de ła baxiłica de San Marco inte’l 1762, organista de pì céxe e mestro del Conservatorio degli incurabili, ga rivestìo tuti e tre sti incarghi fin a l’età de sesantatré ani, co’l xe stà ciamà in Russia da l'imperadora Caterina II. Oltra a un tratamento de 4000 rubli, ła ghe segurava un ałoxo e ‘na vetura de corte senpre pronta ai so órdeni. Ła łocuestra che ga trovà par sonar łe so opere gera detestabiłe e no ła gaveva gnanac ła pì pałida idèa de łe sfumadure dinàmeghe cofà el pian e ‘l forte, ma grasie ai so sforsi el xe deventà un poco più tołerabiłe. Ła prima opera che Galuppi ga dà a Pietroburgo xe stà ła Didone abbandonata. L'inperadora ne xe stà cusì sodisfata ch’el matìn drìo ghe ga spedìo ‘na scàtoła de tàbaco d’oro, inpresioxìa da diamanti briłanti, contegnente miłe ducati.


El xe tornà a Venesia inte’l 1768 e ‘l xe andà vanti co’l so łaór e i so incarghi. El ga continuà a scrivar par el teatro fin al 1777 e par ła céxa fin al xenaro del 1785, data de ła so morte. Charles Burney ło ga vedesto a Venesia inte’l 1770, tornià da ‘na numaroxa famegia e cargo de onori e beni. El gaveva conservà tuto el so spirtitéso, tuto el fogo, tuto el morbinéso de ła so xoventù, cuałità che se ga rifletesto inte’ łe so òpare, insìn a łe ùlteme da èło conponeste.


El stiłe[canbia | canbia el còdaxe]

Galuppi xera inte ła so epoca granfato famoxo par łe so òpare, sia sinpàteghe che serie, par i so łaori sacri e par ła musica par tastiera. El so stiłe mełodico, ełegante e flesibiłe se ga catà co’ ła poetica del Goldoni : sta cołaborasion ga segnà ła nasita e ła difuxion in tuta Europa (dapó el 1749) del drama xogoxo.

Inte ła istòria de ła mùxega i so meriti i sta prinçipalmente inte łe inovasion che èło, co’ Goldoni, ga menà inte l'opera bufa. El megio exenpio de sta cołaborasion xe i finałi de insenbre, inte’i cuałi ga sviłupà ‘na forma conponxidiva, che xe stada uxada drìoman da Wolfgang Amadeus Mozart, Gioachino Rossini e Gaetano Donizetti e da tanti altri conponidori de cuel tenpo. Il comediografo Goldoni, co’ xoghi de parołe spìseganti e a volte co’ testi sentimentałi, trova in Galuppi ełeganti e façiłi mełodie, de łe cuałe l'istinto ritmego e’l spirito schersox se reconduxe ai versi de Goldoni. I numaroxi contrasti inte’l tenpo, inte ła tonalità e inte’l metro reflete i i molteplisi e sorprendenti mexotermini de ła trama e łe sfasetadure de łe emosion dei personaxi


Discografia[canbia | canbia el còdaxe]

Baldassare Galuppi, Jörg Ewald Dähler - Passatempo Al Cembalo (LP) - Claves 1976

Baldassare Galuppi - L'Offerta Musicale - Sette Concerti A quattro (CD) - Tactus 1999

Baldassare Galuppi, Athestis Chorus, Academia de li Musici, Filippo Maria Bressan - Messa Per San Marco, 1766 (CD) - Chaconne 2003

Alessandra Celletti plays Baldassarre Galuppi (CD) - Transparency 2009

Alexandra Papastefanou – Galuppi - 5 Piano Sonatas (LP) - Arioso 1986

Quartetto Biffoli – Baldassare Galuppi Concerto a quattro (LP) - Tecniphon


Publicasion[canbia | canbia el còdaxe]

Na pubegasion signifegadiva (una de łe poche in epoca moderna) de na opera de Galuppi xe stà preparà par i tipi de ła caxa editora łuchexe OTOS dal conponidor e muxicołogo Filiberto Pierami. Se tratta de Il Conte Caramella (1752), so łibreto de Carlo Goldoni, che xe probabilmente una de łe pì significative del stiłe del conpoxidor venesian.

  • Franco Rossi, Catalogo tematego delle composizioni di Baldassare Galuppi (1706 – 1785) – Parte I: Le opere strumentali, Edizioni de I Solisti Veneti, Padova, 2006, ISBN 88-901412-5-5
Traesto fora da Wikipèdia - L'ençiclopedia łìbara e cołaboradiva in łéngua Vèneta "https://vec.wikipedia.org/w/index.php?title=Baldassare_Galuppi&oldid=958929"