Łetonia

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca


Łetonia
Łetonia - Bandiera
Łetonia - Stemma
Motto: Tēvzemei un Brīvībai[1])

EU location LAT.png


Informasion
Nome par intiero: Repùblica de Łetonia
Nome ufisiałe: Latvijas Republika
Łéngoa uficiałe: łèton
Cavedal: Riga  (693 064 ab. / 2013)
Polìtega
Governo: Repùblica parlamentar
Capo de stato: Raimonds Vējonis
Capo de governo: Laimdota Straujuma
Indipendensa: Da ła Rusia e ła Germania
Dichiarà: 18 de novenbre 1918
Riconosesta: 26 de genaro 1921
Proclamà: 4 de majo 1990 1
Conpletà: 6 de setenbre 1991
Ingreso a l'ONU: 17 de setenbre 1991
Area
Totale: 64 589 km²
Pos. nel mondo: 123°
 % delle acque: 1,5 %
Popolasion
Totałe: 2 005 200 ab.  (2013)
Pos. nel mondo: 138°
Densità: 35 ab./km²
Giografia
Continente: Europa
Fuxo oràrio: UTC +2
Economia
Vałuta: euro
Energia:
Varie
TLD: .lv
Prefiso tełef.: +371
Sigla autom.: LV
Ino nasionałe: Dievs, svētī Latviju
Festa nasionałe: 18 de novenbre

Lg-map.png

1Scominsia ła secesion da l'Union Sovietica

Ła Łetonia, ufisialmente Repùblica de Łetonia (en łèton Latvijas Republika) ła xé un paéxe situà inte l'Eoropa setentrional.
Ła confina a nord co l'Estonia [2], a òvest co ła Rusia [3], a sud-ost co ła Biełorusia [4], a sud co ła Łituania [5] e a òvest ła xé bagnà dal Mar Bàltico.

Giografìa fìxica[canbia | canbia el còdexe]

Łetonia dal satèłite

Ła ga na superfisie de 64 589 km².

Ła xe conpresdésta intra i 55°40' e i 58°05' de łatitùdene nord e i 20°58' e 28°14' de łonxitùdene est, rivolxésta su ła banda oriental del Mar Bàltico.

Morfołogìa[canbia | canbia el còdexe]

El teritorio el xe formà da pian trocà da cołine che no łe pasa i 300 m de altessa.
El punto pi ełevà del paéxe el xe el Gaizina kalns, che eò riva ai 311 m de levatésa.

Idrografìa[canbia | canbia el còdexe]

El paéxe el xe bagnà dal Mar Bàltico, ła łónga costa (531 km) ła xe prevałenteménte sabióxa e no ła ga ìxołe.
L'ełeménto caraterixante del łitorał łèton el xe el Gólfo de Riga o Baia de Riga, (in łèton Rīgas Jūras līcis[6]. L'àrea intrigada dal gólfo ła xe de 18 000 km² e ła fondésa màsima ła xe de 54 m.

El fiume prinsipal el xe ła Daugava[7].
Altri fiumi che i córe su teritorio łèton i xe: Gauja, Venta, Lielupe, Abava, Quellinor.

Ghe xe pi de 3000 łaghi, de orìxen jasal.

Anbienti naturałi[canbia | canbia el còdexe]

El 40% de ła superfise de ła Łetonia ła xe boscóxa. Se cata anca xone de tórbiera e de pałude.

Istòria[canbia | canbia el còdexe]

Ła Łetonia ła xe costituìa da quatro rejon tradisionałi: Curlandia (Kurzeme), Łivonia (Vidzeme), Semigałia (Zemgale) e Łatgałia (Latgale).

Giografia połitega[canbia | canbia el còdexe]

Ła Łetonia ła xé na repùblica parlamentàr.

L'atuałe primo ministro l'é Laimdota Straujuma mentre ł'atuałe prexidénte deła republica el xe Raimonds Vējonis[8].

Ła cavedal ła xé Riga.

Demografia[canbia | canbia el còdexe]

Ła Łetonia ła ga 2 254 653 de abitanti (2010).

Etnìe[canbia | canbia el còdexe]

Ła Łetonia ła ga ła sévente conpoxision etnega[9], in parsentuałi:

  • 59,4% łètoni,
  • 27,6% rusi,
  • 3,6% biełorusi,
  • 2,5% ucràini,
  • 2,3% połachi,
  • 1,3% łituani,
  • 3,3% altri (ebrei, todéschi, èstoni, tàtari, e rom)
Fasada de la céxa dei Veci Credenti, Rēzekne, Łetonia

Rełijon[canbia | canbia el còdexe]

Ła popołasion ła xe prinsipalménte de rełijon cristiana. El pi grando grupo el xe qûeło-łà łuterano (556 000[10]), co pi cee parsentuałi de catòłisi (430 405) e de ortodosi orientałi (350 000).

N'altra rełijon ła xe el dievturi [11], che el ga raixe stòreghe baxae su ła mitołogìa del perìodo pre-Cristian.

Inoltra in Łetonia ghe xe na comunità ebrea (9 883[12]) che ł xe prinsipalménte qûeło-ła che resta del perìodo soviètego. Ła comunità ebrea łètona ła xe stà anientada durante ła secónda guera mondiałe: secondo l'ùltimo censiménto ofisial inte'l 1935 ła jera formada da 93 479 ebrei, sérca el 6,4% de ła popołasion total.

Łéngua[canbia | canbia el còdexe]

Ła łéngua ofisial de ła Repùblica de Łetonia ła xe el łèton[13].

El ruso el xe in asołuto ła łéngua de minoransa pi prexénte, parlada o capìa almanco da na bóna part de popołasion no rusa.
Ła łéngua łatgałiana ła xe difondésta inte ła Łatgałia[14].

Note[canbia | canbia el còdexe]

  1. "Par ła patria e ła łibartà"
  2. par 267 km
  3. par 217 km
  4. par 141 km
  5. par 453 km
  6. in èston Liivi Laht
  7. noto anca cofà Dvina Osidental
  8. che el ga sostituio Andris Bērziņš el 2015
  9. Cia Factbook, 2010
  10. par i dati del 2003
  11. in inglexe godkeepers
  12. dati del 2005
  13. Ła łéngua łèton, cofà el łituan e l'estinguést antigo prusian, l'apartien al grupo bàltico de ła faméja de łe łéngue indoeoropee
  14. ła major part dei łinguisti i consìdera el latgałian un diałeto de ła łéngua łètona