Victor Hugo

Da Wikipedia, ła ençiclopedia libara.

Victor-Marie Hugo (Besançon, 26 de febraro 1802 – Parigi, 22 de majo 1885) el xe stà un scritor, poeta e dramaturgo franzsexe, considerà el pare del Romanticismo in Franzsa. El ga savesto tegnerse łontan dai modełi małenconeghi e sołitari che i caraterizsava i poeti del tenpo, riuscendo a acetar łe vicisitudini non senpre fełici deła so vita par farne esperienzsa existenzsiałe e catare i vałori e łe sfumadure de ł'anemo uman.

I so scriti i xe rivà a coerzsare tuti i xeneri leterari, dała poexia łirica al drama, dała satira połitega al romanzso storego e sociałe, susitando consensi in tuta Eoropa.

Indice 1 Biografia 1.1 Ł'infanzsia 1.2 El matrimonio 1.3 Pare del Romanticismo 1.4 Ła vita połitega 1.5 L'exiłio 1.6 El rientro in patria e ła morte 2 Opare 2.1 Poeta 2.1.1 Primi versi 2.1.2 Ła maturità 2.1.3 Ł'exiłio 2.2 Dramaturgo 2.3 Romanzsiere 2.4 Pensador 2.4.1 Ła poetica 2.4.2 Ła połitega 3 Note 4 Altri projeti 5 Łigamenti foresti

[modifica] Biografia

[modifica] Ł'infanzsia

El xe nato el 26 de febraro 1802 a Besançon 'nte ła Franca Contea, dove so pare Joseph-Léopold-Sigisbert (1773-1828), conte napołeonico e miłitare de ł'exercito de Giuseppe Bonaparte, el se catava de guarnigion, e el ghe ga tegnù drio, insieme a so mare Sophie Trébuchet (1772-1821) e ai frade Abel-Jospeh (1798-1855) e Eugène (1800-1837), prima a Parigi, po' anca a Napułi e in Spagna: a Napułi so pare el ga rivestìo on ruoło decixivo 'nte ła catura del brigante Fra Diavoło e par questo el xe sta nominà governador de Avełin; in Spagna ł'otien da Giuseppe Bonaparte el grado de generałe. El xovane Victor el ga senpre mantegnù memoria de sti posti visti da putin.

Dal 1813 tutavia i so genitori i se separa e so mare, insieme al general Victor Fanneau de la Horie, ła se stabiłise a Parigi. Chi Hugo el frequenta el Połitecnico dal 1815 al 1818, par vołer de so pare, ma ben presto ł'abandona i studi tecnici par dedicarse ała łeteratura.

El scrive łe Odi, che łe xe sta ła so prima conpoxizsion łetararia. Insieme ai fradei el fonda el foglio Il conservatore letterario (1819), e 'nte ło steso anno el vinzse on concorso de ł'Académie des Jeux floraux. El scuminzsia po' a frequentar el liceo Louis-le-Grand, e el partecipa ai incontri del Cenacoło de Charles Nodier, cuła del Romanticismo nasente. El scrive po' Odi et poesie diverse (1822) e tanti altri scriti, fino a Odi e ballate, che i ghe vałe 'na rendita de miłe franchi da parte del re Luigi XVIII.

[modifica] El matrimonio

El 12 de otobre del 1822 el spoxa, 'nte ła cexa de Saint-Sulpice de Parigi, Adèle Foucher, 'na so amiga d'infanzsia; a nasarà zsinque fiołi:

• Léopold (16 de lujo – 10 de otobre 1823);
• Léopoldine (28 de agosto 1824 – 4 de setenbre 1843);
• Charles (4 de novenbre 1826 – 13 de marzso 1871);
• François–Victor (28 de otobre 1828 – 26 de diçenbre 1873);
• Adèle (24 de agosto 1830 – 21 de apriłe 1915), ł'unica a soravivare al pare ma che ła pasarà pareci ani inte 'na caxa de ripoxo a cauxa del so stato mentałe alterà.

Ła scoverta, dopo qualche ano, del tradimento de so mujer con ł'amigo de fameja Sainte-Beuve ło ga portà a fare 'na vita de łibertinajo; so amante par zsirca zsinquant'ani ła sarà Juliette Drouet, on'atrice teatrałe conosesta durante łe prove de Lucrezia Borgia, 'ntel 1833.

[modifica] Pare del Romanticismo

'Na svolta epocałe 'nte ła storia deła łeteratura ła xe avegnù 'ntel 1827, con ła sortìa del drama storego Cromwell, considerà el manifesto dełe nove teorie romantighe. 'Nte ła łonga prefazsion, Hugo el se opone ałe convenzsion del teatro clasic], tra cui łe tre unità aristotełiche (el contesta soratuto łe unità de tenpo e de łogo) e ł'obligo de bienséance (che esclude azsion o anca soło parołe considerae volgari o quotidiane, umiłi), e espone łe so teorie sol teatro e so ła łeteratura in generałe, che el metarà po' in pratica 'ntel drama Hernani, del 1830, data che segna, convenzsionalmente, el scuminzsio del Romanticismo in Franzsa. Ł'Ernani el sarà po' meso in mùxega e rapresentà da Giuseppe Verdi (Ernani, 1844).

A taca on periodo parecio produtivo par ło scritore: el publica on romanzso, Notre-Dame de Paris, del 1831, acolto da on grande suceso; racolte de poexìe, Łe foje d'autuno deło steso ano e I canti del crepuscolo del 1835; altri drami, come par exenpio Ruy Blas 'ntel 1838. Incontra Hector Berlioz, Chateaubriand, Franz Liszt, Giacomo Meyerbeer; 'ntel 1841 el vien ameso a ł'Académie française, dove el ocupa el segio numaro 14.

[modifica] Ła vita połitega

'Ntel 1843 o more tragicamente ła fioła Léopoldine e el xenaro Charles Vacquerie, negandose 'ntel corso de 'na gita in barca; Hugo ło vien a saver al rientro da 'na vacanzsa, lexendoła sol giornal Le Siècle. Ła tragedia, unìa a ł'insuceso del so łaoro teatrałe I Burgravi del 1845, el ghe ga causà 'na grave depresion che ło ga tegnù distante dal mondo leterario par diexe ani.

Intanto el vien nominà Pari de Franzsa dal re Luigi Filippo d'Orléans. 'Ntel 1848 el entra a far parte come deputato de ł'Asenblea Costituente, ma el colpo de stato che 'ntel 1851 el ga portà al poter Napoleone III el segna el scuminzsio del so declino połitego: prima Hugo apoza ł'ełezsion del xovane Luigi-Napoleone Bonaparte ałe presidenzsiałi, ma po — quando el novo presidente, futuro inperador, el scumenzsia a ciapare provedimenti anti-łiberałi quałi ł'abrogazsion deła lexe ełetorałe del 1850, riduxendo de on terzso i aventi dirito al voto — el ne ciapa łe distanzse; inutiłe el sarà el tentativo del Comitato de rexistenzsa republicana, de cui el fa parte insieme a Schœlcher, par sołevar ła popołazsion parigina: a Hugo, strenuo difensor de on regime łiberal, a no resta che ataccarlo con scriti e discorsi contro ła mixeria e łe represion, che łe diventa 'ntel fratenpo senpre pì intołeranti^[1].

Dopo el 2 de diçenbre 1851, Hugo el deve partir par ł'exiłio. El parte inizsialmente par Bruxelles, po el se trasferise 'nte ł'ixoła de Jersey e infine a Guernesey, rifiutando ł'amnistia proclamà da ł'inperador^[2].

[modifica] L'exiłio

A ga tacà chi a ciapar forma ła somitica figura poetica e ideal de "Pare deła patria in exiłio"; i ani pasà a Guernesey i ło rexo cusì famoxo ca ghe arivava letare indirizsae a "Victor Hugo — Oçeano". Chi el ga riprexo ła so atività leteraria 'ntel segno deła satira połitega, 'nte ła racolta de poemi I castighi (1853), che el ciapa de mira el Secondo Inpero; el ricordo deła vita pasà e in particołar deła fioła Léopoldine ła vien fora 'nte ła racolta Le contemplazioni (1856); questi i xe anca i ani de ł'inpegno su un piano politico più alto, idealizzato, che dà vita a La leggenda dei secoli (publicà in tre parte tra 1859, 1877 e 1883), che ła ripercore ła storia de ł'umanità dała Genesi al XIX secoło, cusì come a I miserabili, romanzso del 1862, I lavoratori del mare del 1866 e L'uomo che ride del 1869.

A partir dai anni sesanta el ga viajà par tuto el Lussemburgo e el xe 'ndà drio al Reno, ma 'ntel 1870 el vien espulso dal Belgio par aver dà axiło a dei communard ricercà 'nte ła cavadal franzsexe, el cata rifujo da novo 'ntel Granducato, par tri mexi, e in seguito a Vianden, Diekirch e Mondorf-les-Bains.

[modifica] El rientro in patria e ła morte

El so rientro in patria el xe avegnù el 5 de setenbre 1870, dopo ła fine de Napoleon III e ł'instaurarse deła Terzsa Republica franzsexe: Hugo el xe acolto da 'na foła aclamante e entuxiastega, e ła so caxa ła diventa da novo posto de incontro tra leterati; fin ała so morte, el restarà on nume tutełare deła republica restaurà.

El riprende in sti ani ła produzsion łeteraria col romanzso Novantatré (1874); el scrive anca poexie, alcune riguardanti ła so vita familiare, come I miei figli (1874), e altre satirico-połiteghe, come Il Papa (1878) e Torquemada (1882), on'opera sol fanatismo de ł'inquixizsion. 'Ntel 1876 el ritorna a far part del Senato.

'Ntel 1878 el xe colpìo da 'na congestion cerebrałe, mentre i festejamenti par el so otanteximo conpleano — publicamente cełebrà — i vien ofuscà dała morte de Juliette Drouet. El muore el 22 de majo 1885^[3], e ła so salma ła vien esposta par 'na note soto ł'Arco de Trionfo e veglià da dodexe poeti, anca se, in otenperanzsa ałe so ultime vołontà^[4], łe exequie łe ga avù łogo 'ntel corbillard des pauvres^[5]. El 1 de giugno, dopo aver exità par el zsimitero del Père Lachaise, el xe portà al Pantheon apena inaugurà.

[modifica] Opare

Victor Hugo el xe sta on scritore mai straco; ła so opara ła conprende soratuto conponimenti poeteghi, drami, romanzi, oltre a testi de caratare łeterario, połiteg o fiłoxofego, e a on consistente epistołario. El xe autore anca de pareci disegni.

[modifica] Poeta

[modifica] Primi versi

Hugo el ga scuminzsià a scrivare versi fin da xovane: a vint'ani el publica le Odi, publicae quatro volte tra el 1822 e el 1828).

'Ntel 1828, el taca da novo a scrivare dove a vien fora soratuto el mito de Napoleon.

Sucesivamente Hugo el se avizsina a ł'exotismo co łe Orientałi, 'ntel 1829.

[modifica] Ła maturità

Łe racolte sucesive — Le foglie d'autunno (1832), I canti del crepuscolo (1835), Le voci interiori (1837), I raggi e le ombre (1840) — i introduxe i temi magiori inte on quadro ancora łirico: ła dona, Dio, ł'amicizsia, ła natura, el potere.

[modifica] Ł'exiłio

El momento de ł'exiłio el segna 'na svolta 'nte ła produzsion poetica de Hugo: dała fuxion tra sublime storico e profondità intima a nase łe grandi racolte come I castighi (1853) e Le contemplazioni (1856).

I ultimi ani de vita de Hugo i xe indebołìi da 'na congestion zserebrałe che ła ga meso praticamente fine ała so atività de scritor anca se a xe continuà a vegner fora regołarmente racolte de poemi fati prima, databiłi 'nte i ani 1850-1870, come La pietà suprema, L'asino, I quattro venti dello spirito, che i ga contribuio ała so łexenda de scritor mai stufo e inexauribiłe fin ai so ultimi momenti.

[modifica] Dramaturgo

A se ghe zà dito de come Hugo el gabìa dà 'na svolta al teatro, col prołogo al Cromwell e co ła pièce Hernani: el ga teorixà e meso in pratica on novo tipo di azsion sènica, queła del drama, deła mescołanzsa dei stiłi tragichi e comichi, alto e basso, sublime e grottesco), che el ga aplicà par ła prima volta a vintisiè ani, 'ntel Cromwell apunto (1827): rifiuto dełe convenzsion clasiche come ł'unità de tenpo e de łogo, moltiplicazsion dei personaji, dei łoghi, dei registri łenguisteghi... a tal punto che ła pièce — łonga quaxi 6000 versi — ła risulta masa conplesa e difizsil da portar in sèna.

El ga avù suceso 'ntel 1830, co' Hernani, co' Lucrezia Borgia, del 1833) e fiaschi come Il re si diverte, del 1832).

El declin el xe scuminzsià 'ntel 1843, col flop de I Burgravi che ło induxe a abandonar el teatro.

[modifica] Romanzsiere

Victor Hugo el ga scrito nove romanzsi. I ga coerto ł'intiero arco deła so vita, dal primo, Bug-Jargal, scrito quando che 'l gaveva sedexe ani, a ł'ultimo, Novantatré. I so romanzsi i toca inoltre tuti i xeneri łeterari, senza ca ghe sia posibiłe darghe 'na definizsion univoca.

I primi romanzsi i nase 'nte ani del grande suceso de Walter Scott; ma nonostante che ł'ispirazsion primaria ła sia queła del romanzso storego, Hugo no 'l perde mai 'na zserta indipendenzsa e rełatività dova ca ga senpre sopravento ł'atuałità drio ła storia. A xe cusì in Han d'Islanda (1823) e in Bug-Jargal (1826), ma soratuto par el so primo grande capołaoro, Notre-Dame de Paris, del 1831, afresco deła Parigi medieval e deła so catedrałe gotica, che ła riprende dai drami dei stesi anni ła tendenzsa ała mescołanzsa dei stiłi, de registri, ała conpenetrazsion de sublime e grotesco, in particołar 'ntel personajo de Quasimodo.

Ł'atenzsion ai problemi de ł'attualità sociałe ła ciapa corpo in łote apasionae contro ł'ingiustizsia e ł'oscurantismo: L'ultimo giorno di un condannato (1829) e Claude Gueux (1834) i xe ało steso tenpo romanzsi storeghi e sociałi inpegnai inte 'na łota — ł'abołizsion deła pena de morte — che ła supera i łimiti deła finzsion. Cusì a xe anca par I miserabili (1862), che el vien fora intel periodo reałista e che el ciapa da questo pochi ełementi: dal mełodrama al didatico.

Co I lavoratori del mare (1866) e L'uomo che ride (1869), ł'autore el se riavizsina a ł'estetega romantica dei primi scriti, dominà da personaji deformi, mostruoxi, e da 'na natura spaventoxa. Pì vizsin ała storia el xe invezase ł'ultimo romanzso, Novantatré (1874), che el mete in sèna on tema parecio caro a ł'autor: el ruoło fondante deła Rivoluzsion franzsexe 'nte ła cosienzsa łeteraria, połitega, sociałe e morałe del XIX secoło.

Ła carateristega portante de tuti i romanzsi de Hugo — come in xenerale de quaxi tuta ła so produzsion — ła xe de non fermarse mai ała senplice piazsevołezsa: i xe senpre al servizsio de on'idea.

[modifica] Pensador

Sia 'nte łe opare poetiche o romanzsesche, sia inte i testi a sé stanti quałi saji, studi, łetare, Hugo el se bate par on'idea, on'ideołogia połitega, 'na concezsion del mondo.

[modifica] Ła poetica

Ła poetica de Hugo ła se esprime traverso łe so opare: sia in poexia, a teatro o 'nte ł'anbito deła narazsion, el se pol considerar come queło che el ga introdoto el Romanticismo in Franzsa ma el xe anca on artista par conto suo, che a no xe posibil clasificar soto 'na eticheta.

In poesia Hugo el aplica i stesi prinzsipi deła misianzsa dei stił; el se bate inoltre par on verso pì libaro, pì naturałe, che el se manifesta 'ntel rifiuto deła cexura e 'ntel largo utiłizso de enjambement, oltre che con 'na spontaneità che ła se rende traverso el frequente canbio de registro stiłistego e łenguistego: in particołar, el se bate par reinserir 'nte ła poexia tute quełe parole che łe ne gera sta bandìe, parché considerae massa banałi, di tuti i dì e quindi volgari.

[modifica] Ła połitega

A partir dal 1849, Hugo el decide de dedicar on terzso deła so opara ała połitega, on terzso ała rełijon e on terzso ała fiłoxofia. El so pensiero el xe severo 'nte i confronti del so tenpo e deła società dove el vive, rifiutando tutavia quałunque condana arbitraria e qualsiaxi posizsion meramente manicheista.

El xe on riformista e el vurìa canbiar ła società: inte sto senso, el denuncia ł'ineguajanza sociałe, e in particolar i siori. Ało steso modo, el xe contrario ała viołenza se ła xe praticà contro on governo democratico, ma ła giustifica par tirar zo on potere iłegitimo: par questo 'ntel 1851 el lancia 'na ciamada ałe armi^[6] che però no ła vegnarà sunà su.

Riguardo ała pena de morte, Hugo el xe on abołizsionista iriduxibiłe.

Pì in xenerałe, i discorsi pronunciài da Hugo sui grandi temi de ł'attuałità i xe pareci; ła major parte ła xe ragrupà in Ati e parołe, 'na racolta de discorsi, dichiarazsion e testi połiteghi publicà tra el 1875 e el 1876. Tra questi:

• contro el laoro infantil (discorso alla Chambre des pairs, 1847);
• contro ła mixeria (9 de lujo 1849);
• so ła condizsion deła dona (in ocaxion dei funerałi de George Sand, 10 de giugno 1876);
• contro ł'insegnamento rełigioxo e a favor deła scoła łaica e gratuita (Discorso a propoxito deła lexe so ł'insegnamento, 15 de genaro 1850);
• a favore deła pace (in ocaxion de ł'apertura del Congreso deła pace, 21 de agosto 1849);
• a favore del sufragio universal.

Victor Hugo el se ga espreso anca so ła cołonizsazsion]] de ł'Algeria, prinzsipałe aventura cołoniałe deła Franzsa in quei ani. Se el xe sensibiłe al discorso deła cołonizsazsion come civiłizsazsion^[7], el resta comunque sietico riguardo ałe capacità civiłizsatrici deła pacificazsion miłitare, e ł'individua 'nte ł'Algeria conquistada on post sfrutà par deportarve quei che a se oponeva al colpo de stato de Luigi Napoleone Bonaparte. A se nota che, riguardo ała schiavitù, zà presente 'ntel precoce romanzso Bug-Jargal (scrito 'ntel 1818) — dove tutavia el pare condividare i pregiudizsi dei so contenporanei a propoxito dei neri — el mantien on siłenzsio sorprendente quando ła vien abołìa, 'ntel 1848, intervegnendo soło par domandare ła grazsia de ł'abołizsionista statunitense John Brown^[8]. Ła so vixion poxitiva deła mision de ł'uomo ła xe condensà inte uno dei so versi pì zsełebri:

"Cołabora con Dio. Prevedi. Provedi. Ciapa cura." (Tutta la lira — nuova serie, LXVIII, Collabora con Dio)

[modifica] Note

[modifica] Altri projeti

• Su Wikisource ghe xe dei opere originali di Victor Hugo
• Su Wikiquote ghe xe dełe citazsion de o su Victor Hugo
• Su Commons ghe xe dei file multimediałi su Victor Hugo

[modifica] Łigamenti foresti

• Victor Hugo
• (FR) Il portale Victor Hugo
• (FR) La casa di Victor Hugo a Parigi
• Victor Hugo disegnatore
• Opere di Victor Hugo

Predecessore:	Segio 14 de ł'Académie française	Successore:	[[Imagine:{{{immagine}}}|30px]]
Népomucène Lemercier	1841 - 1886	Charles Marie René Leconte de Lisle	I
			II
			III
			IV
			V
			VI
			VII
			VIII
			IX
			X
	con
con	con	con
{{{luogoprec}}} {{{dataprec}}}	{{{luogo}}}	{{{luogosucc}}} {{{datasucc}}}
Népomucène Lemercier	{{{data}}}	Charles Marie René Leconte de Lisle
nell'anno {{{dataprec}}}		nell'anno {{{datasucc}}}