Risorgimento

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
« Ła paroła Itałia ła xe na espresiòn giografica, na qualificasiòn che riguarda ła łéngoa, ma che no ga el vałor połitico che i sforsi dei ideołogi rivolusionari i tende a inprìmarghe. »
« Gavémo fato l'Itałia; se trata deso de far i itałiani. »
(Massimo D'Azeglio, discorso de ła seduta inaugurale del Parlamento itałiano, 18 de febraro 1861)


L'Itałia prima deł Risorgimento

Col termine Risorgimento ła storiografia ła indica el periodo de ła storia d'Itałia durante el qual ła penìxola itałiana ła xe stà unificà połiticamente. El termine el tende a fornir na interpretasiòn en poxitivo del periodo, come rinàsita de na entità nasional par łongo tenpo perdùa. Per quanto ła vixion ideałistica del periodo ła sia rifiutà da diverse interpretasion moderne, el termine el xe ormai sostansialmente acetà e gà asunto na valensa storiga, pì che ideałistica.

Ła prima fàxe del Risorgimento (1847-1849) ła vede el sviłupo de vari movimenti rivołusionari e de na guera anti austriaca (ła Prima Guera de Indipendensa), ma ła xe sara co un sostansiałe ritorno al "statu quo ante". Ła seconda fàxe, maturà in tel bienio 1859-1860 (Seconda Guera de Indipendensa), ła porta molto avanti el proceso de unificasion e ła xe sara co ła proclamasion del Regno de Itałia. L'unificasion ła xe stà dopo conpletà col'anesiòn del Veneto in tel 1866 (Tersa Guera de Indipendensa) e queła de Roma, cavedal deło Stato Pontificio, el 20 de setenbre 1870 (Roma ła deventerà l'ano dopo cavedal de l'Itałia unìa).

Ała fine del Risorgimento, però, ghè restà ancora dełe tere iredente, cioè gnancora ricongiunte coła madrepatria, tra cui Trento e Trieste, che łe vegnarà unìe a l'Itałia soło con ła Prima guera mondial.