Inpero Cołoniałe Todèsco

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Mapa de l'inpero cołoniałe todèsco (in blu), co riportà łe vece cołonie brandeburghesi (in roso) el tentativo de cołonixare el Venesueła (in xało)

L'Inpero cołoniałe todèsco xe stà creà inte'l XIX secoło come parte de l'Inpero todèsco. Durante ła storia de l'inpero ghe xe stà vari tentativi de cołonixaçion che xe durà pòco, ma l'inpero cołoniałe vero e proprio xe sta creà ofiçialmente soło inte'l 1884[1] el xe fenìo col Tratato de Versailles ała fine deła Prima guera mondiałe inte'l 1919.

Storia[canbia | canbia sorxente]

Dal XVI al XVII secoło[canbia | canbia sorxente]

On primo tentativo de cołonixaçion del Venesueła xe ndà in porto inte'l XVI secoło dała fameja austriaca de Anton e Bartholomeus Welser, par conto dełi imperatori del Sacro Romàn Inpero. Tra el 1528 el 1556 ła Xermania gaveva ciapà de fato novi teritori in Venesueła. Altri posti xe sta ła ixoła de Arguin sułe coste atlantiche deła Mauritania (5 otobre 1685 ciapà dal Brandeburgo, dal 1701, che łe xe stà perse dała Prusia el 7 marzo 1721 e łe xe sta dà ała Fransa).

inte'l XVII secoło qualche tentativo de cołonixaçion de breve durata xe stà fato da qualche stato todèsco. Ła Compagnia brandeburghese-africana del Brandeburgo, che dopo xe deventà parte del Regno de Prusia, ga creà dei insediamenti suła ixoła de Arguin, in Mauritania, e longo ła Costa de Oro brandeburghese (piesè vanti integrà come parte deła Costa de Oro Ołandese) in queło che ancò xe ciamà Ghana e suła ixola de St. Thomas. La Xermania Baltica - col ducato de Curlandia ga cołonixà Tobago e ła isoła de Sant'Andrea. Comunque, gnanca un dei Stati todèschi xe deventà na potença cołoniałe de l'Oçeano Atlantico. Ała stesa manièra, i teritori deła monarchia asburgica inte'l Sacro Romàn Inpero ga formà ła "Compagnia de Ostenda" - co base inte'i Paexi Basi del Sud asburgici, che anco xe el Belgio - che ga cołonixà in India, ła costa del Coromandel e łe ixołe Nicobare tra el 1719 el 1732, quando che łe xe stà perse a beneficio deła Fransa.

Inpero Todèsco[canbia | canbia sorxente]

Dopo ła onificaçion deła Xermania inte'l 1871, i todèschi ga scomissià i tentativi par crear on impero cołoniałe (el vegneva ciamà "posto al sołe"). Intei ani prima del 1870 ła połitica estera del stato prusiàn ła jera inçentrà prinçipalmente soła "Question todèsca" in Europa, in manièra da sistemare łi intaressi todèschi inte'l continente. Ła tradiçion marinara deła Xermania xe tacà con ła "Łiga Atlantica"; anca par via deła migraçion dei todèschi verso ła Rusia e verso ła Africa, i teritori cołoniałi xe deventà on avamposto vałido anca par łe açion di apostołato dei missionari deła Xermania del nord. El vero inpero cołoniałe xe scumissià co ła "Corsa ała Africa", dove ła Xermania ga fato ła gara co łe altre potençe europee par conquistar dei territori che no jera mai stà esplorà prima.

Ła Xermania xe rivà in ritardo ała corsa cołoniałe (visto anca el fato che ła se gaveva onificà tardi), e quindi łe naçion europee come ła Fransa el Regno Unìo gaveva xà in gran parte cołonixà el mondo de łora; in qualche banda del mondo i jera stà anca obligà a mołare le cołonie par via de eventi come ła Rivoluçion Americana, ła Rivoluçion Fransese e anca a causa de Napołeon Bonaparte.

Quando el popoło indigeno dełi Herero neła Africa Todèsca del Sud-Ovest (queła che desso se ciama Namibia) se ga revoltà contro el dominio cołoniałe inte'l 1904, el xe stà batùo dai todèschi dopo na tramenda repreçion.

Ona dełe conseguense piesè inçisive del Tratato de Versailles xe stà proprio ła fine de l'inpero cołoniałe todèsco, che xe stà ciapà dałe potençe de l'Intesa e ridistribuìo come mandato deła Łiga dełe Naçion tra i Stati che gaveva vinto ła Prima Guera Mondiałe.

Ła Africa Todèsca del Sud-Ovest xe passà ała Uniòn Sudafricana; l'Africa Orientałe Todèsca e Nauru all'Inpero Britanego; qualche parti del'Africa Orientałe Todèsca (Ruanda e Burundi) al Belgio; Palau, Kiau-Tschou/Tsingtau, łe ixołe Carołine, Mariàne e łe Marshall a l'Giapòn; ła Nova Guinea Todésca a l'Australia; łe Samoa ała Nova Zełanda. El Camerun el Togo xe stà spartidi tra ła Fransa el Regno Unìo.

Dopo ła Prima Guera Mondiałe in Xermania se ga formà dełe organixaçion che vołeva farse dare indrìo łe cołonie, ła piesè importante xe stà ła Reichskolonialbund che vegnarà desfà dai naxisti inte'l 1943.

Note[canbia | canbia sorxente]

  1. Gann, L.H. & Duignan, Peter. The Rulers of German East Africa, 1884-1914. Palo Alto, California: Stanford University Press. 1977, p. 271