Graspa

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca

Ła graspa (dita anca sgnapa o vinassa) ła xe un distiłato fato dai graspi de ua dopo ke i xe sta torcià par far el vin. 'Nte ła distiłasion, el vapore el va su par i ałanbiki, el pasa traverso i graspi skisà e el se porta via i aromi dełe ue. Ła graspa ke se beve ła xe fata par metà de aqua, par un 38-68% de alcol etiłico, el resto xe alcol metiłico, alcołi superiori, aldeidi, esteri e açidi.

Graspi de ua

I storici i parla par ła prima volta deła graspa 'ntel 511 in Friuli a Cividałe, dove ke i Burgundi, vegnù xo dal'Austria, i gavaria scominsià a doparare i ałanbiki, ke i ghe serviva par distiłar i pomi, par distiłar i graspi de ua. Un ato scrito da 'n nodaro de Cividałe, 'ntel 1451, el parla proprio de 'n atrezo par far ła graspa.

Un ałanbiko par ła distiłaxion

Diverse sorti de graspa[canbia | canbia sorxente]

Łe graspe łe pol esare de diverse sorti:

Come ła se bee[canbia | canbia sorxente]

La sgnapa se pol bererla slissa, da 'n goto de dimension ridote. La "unità de mesura" par bere la sgnapa la è al cuchet, che de solito al coresponž a 0,05 litri. Ła graspa, oltre che berla lìsia, se pol far anca queło che vien ciamà "el rexentin": cioè dopo magnà, prima se bee el cafè, dopo in te ła stesa chìcara, dove ghè restà i fondi de cafè, se ghe uda na s-cianta de graspa, e con questa se "rexénta" ła chicara. Ełora ła graspa ła ciapa l'aroma del cafè e l'è 'ncora piesè bona.

La sgnapa come medesina[canbia | canbia sorxente]

La sgnapa, par al so contenuto alt de alcool, qualche olta la gnen doperada come desinfetante, anca se par sto scopo cognen doperar al alcool denaturà. Se pol doperarla inveže come conservante par žerti tipi de fruta come le giasene, le franbole, i pon de sotspecie da fjor, la ua e le farjese. La sgnapa, come ogni alcoolico, la rende na sensažion de calt e par sto motiu la gnen doperada come digestiu o par jutarse a scaldarse fora dopo er ciapà tant fret o dopo esser stati tant tenp sot la pjoa. Par curar rafredor stagni se pol ciapar an goto de lat, scaldarla e desfarghe entro an sculjer de mjel. A sto punto se ghe donta an terž de 'l volume de sgnapa e se beu dò tut te 'n bocon. Pena fat sto tant, se nda te 'l let e se se quata polito.

Sgnapa da troi[canbia | canbia sorxente]

Se definiss sgnapa da troi quela sgnapa che la gnen produsesta de frodo, cioè senža er na licenža de distilažion, una de inbotiljament, senža pagar le tasse, o comunque de scondjon de la autorità statal. Tante olte se trata de sgnape co grado de alcool fat a ocio, magari triste o torgole. Žerte olte inveže le pol esser tant pì bone de quele industriai par la possibilità de sjelder le materie prime, de far corer poch la caljera, de far sgnapa in do passaji (cioè prim cavar al gredo a 20-30%vol, e podopo far la refina par er la sgnapa a 50%vol.).