Do (mùxega)

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Note mùxicałi
Musical note nicu bucule 01.svg Do | Re | Mi | Fa | Sol | La | Si | (Ut) Musical note nicu bucule 01.svg

El do 'l xè na nota mùxicałe de ła scała diatonega fondamentałe (l'unica scała priva de diexis e de bemołe, inte i so diversi sete modi), in particołare 'l xè ła prima nota tonica de ła scała majior omonima, ma anca ła tersa nota de ła scała minore de la, e in xenerałe 'l xè presente in tuti i 7 modi de ła scala diatonega fondamentałe. In gran parte de ła cultura mùxicałe dell'Europa meridionale 'l xè considerà cofà "Prima nota" o "Nota prinsipałe" pà 'l fato de esar ła prima nota de ła scała majior fondamentałe, e parché inte 'l orixinałe sistema de notasion de Guido D'Areso tałe nota ła figurava par prima.

El vecìo nome del "do" 'l gera ut inte ła notasion adotada Guido d'Areso; sto nome rimane oncora in uxo in Fransa. El nome atuałe 'l xè stà eroneamènte atribuìo a Joani Batista Doni, el quałe inte 'l XVII secoło el gavarìa sostituìo "ut" cò ła prima siłaba del propio cognome; in realtà l'uxo de ła siłaba "do" 'l xè attestà xà inte 'l 1536 (donca molto prima de ła nasita de Doni) inte on testo de Pietro Aretino. Inte ła notasion in uxo 'nte i paexi de łéngua inglexe e todésca, el "do" 'l vien indicà cò ła letera C. Sta roba parché presedentemènte a Guido d'Areso, ła notasion doparà ła xera alfabetega e in particołare inte 'l Europa setentrionałe ła scała mùxicałe considerà "prinsipałe" ła xera (e ła xè) queła minor, nò queła majioe cofà inte i paexi łatini: par sto modivo ła A anglosasone, prima nota de ła scała minor fondamentałe, corisponde al La romanso, nota cò ła stesa carateristega.

L'espresione do sentrałe indica el do corispendente al botòn sentrałe de na tastiera o un pianoforte a 88 botòni, o do4 (aprosimativamènte a 261,6 Hz, ciamà C4 secondo ła notasion scentifega dell'altesa). Sovente vien indicà anca cofà do3, poiché ła numerasion de łe otave secondo el sistema in uxo inte i paexi sud-europei inisia dal la-1, e, a seguir, łe otave 0, 1, 2 e ła sentrałe 3.

Poxision del do sentrałe inte na tastiera a 88 botòni

Eso 'l xè sentrałe anca perché, inte łe parti par pianoforte, 'l xè posto graficamente so ła linea de interspasio tra ła ciave de Sol e queła de baso. Apare infati scrito cò 'l tajieto che ło atraversa, pur nò esendo inserìo in nissun dei do pentagrami. Questo senplisemènte, parché nò 'l apartien né ała ciave de basso né a queła de viołin. Eso gàveva ła propia ciave. El sistema del dopio pentagrama ad uxo de tuti i strumenti a vasta estension, soè tute łe tastiere e l'arpa, sostituise el criterio de ła ciave unega, che ła xera propio ła ciave de do.

El do sentrałe (do3) in quatro ciavi, de viołin, de contralto, de tènor e di baso.

El do mobiłe 'l xè un metodo moderno de solmixasion inventà al fine de rendare ła letura de ła mùxega pì axevołe e vełose; in Itałia 'l xè stà introdoto inte i ani '70 da Roberto Goitre cò el sełebre metodo Cantar Lèxendo.