Costitusion

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca

Al dì d'anco' ła Costitussion (pron. "costituzhion, costituzion, costitusion") ła xe ła leje fondamentałe de un Stato: in serti Stati defati, come ła Germania o el Vatican, se dopra propio el termine Leje Fondamentałe al posto de Costitussion.

Uxo vecio e orìxene[canbia | canbia sorxente]

Ła paroła ła vien dal łatin constitutio che ła se riferìa senplisemente a na łeje de inportansa particołar, tipo quełe fate da l' Inperador e nò a ła baxe giurìdica del Stato. Ancor deso 'ntel dirito canònico se dòpara el nome costitussion par riferirse a na desixion particołar ciapà dal Papa come par exenpio ła costitussion apostòłica che ła règoła l'ełession del Papa e 'l funsionaménto de ła Céxa durante ła Sede vacante.

Uxo nóvo[canbia | canbia sorxente]

Tecnicamente ła costitussion ła vien clasificà come fónte primaria de dirito, che vol dir che ła xe pi inportante de tute łe altre leje e che 'ste qua łe ga da rispetarla senò no łe ga miga vałor.

Łe Costitussion moderne łe ga quaxi tute na prima parte onde che se stabiłise i diriti e i doveri dei sitadini e 'ndove che se definise i vałuri morałi e sociałi fondamentałi che da ga guidar el Stato. Drio vien na parte organixativa che descrive ła strutura statałe (p.ex.: unitaria o federałe) e ła fórma e governo (p.ex: repùblica o monarchìa) insieme coi poteri dei vari òrgani e eventualmente co łe leje eletorałi e de referèndum.

I Stati sensa Costitussion i vien ciamài asołutisti o ditatoriałi, drio el tipo de capo de stato che ghe xe: łe ditature łe ga un capo che se ga inposto co ła forsa miłitar o co un cólpo de stato mentre łe monarchìe asołute de sòłito łe ga un Re che 'l tramanda i poteri al fiol nando drio ła dinastìa.