Consejo de i Diexe

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca

El Consejo de i Diexe el xe sta dal 1310 fin co xe cascà ła Republica inte'l 1797 uno dei masi organi de goerno de ła Republica venesiana.

Funsion[canbia | canbia sorxente]

El consejo el ciapava el nome dai diexe che vegnea eleti dal Maxor Consejo che, inaxonta al Doxe e ai sie Consejeri Dogałi, i formava apunto sto consejo. I diexe no i poeva èsar eleti par do volte drio fiła, in pì i doveva èsare de fameje difarenti.

Ła funsion prinsipałe del consjeo ła jera ła represion de łe minace a ła sicuresa del Stato e ła sorvełiansa so łe finanse, so'l comando de l'Armada e so'l clero secołare.

El conpito de guida l'atività del consejo el jera afidà ai Tri Cai del Consejo dei Diexe. Sti cai i vegnea sielti a turno infrà i diexe e i vegnea canbiai ogni mexe. Durante sto mexe no i poeva ndar fora liberamente dal Pałaso Dogal par łe całe de ła sità e far vita mondana. Łe indaxene łe jera fate so ła baxe de łe informasion date dai Cai de Sestier, da i informadori del consejo e da łe Denonsie Secrete (che prima de portar a verxare un proceso łe ndava verifegae). El judisio dei Diexe el jera no apełabiłe; al dibatimento no partesipava 'l inputà e se discuteva soło che so ła documentasion rancurà. Se vegnea decixa ła pena de morte l'execusion ła jera ràpida e segreta; el condanà el poeva èsar degołà, picà o negà de note inte łe acue de ła laguna. Ma łe condane pì probabiłe łe jera el bando o ła rełegasion.

Infrà i Diexe vegnea sielti po i Tre Incuixidori de Stato, ispesionai a ła difexa del Segreto de Stato.

I Diexe i se distingueva da i altri senadori parché i se meteva un capeło negro e na fasa negra sora ła vesta rosa da senadori.

Istòria[canbia | canbia sorxente]

Sto consejo el xe sta inisialmente istituìo el 10 de lujo del 1310, soto el dogado de Piero Gradenigo, come comision straordinaria e tenporanea a cauxa de ła conxura del Tiepoło. Ła minacia dei conxuradi però ła xe rimasta anca inte i ani sucesivi siché sto consejo el xe sta rinovà par ani. A ła fine inte'l 1334, co na parte del Maxor Consejo, el vien trasformà in organo stabiłe de ła Republica.

Inte'l 1355 i Diexe i riese a fermar na nova conxura, sta volta ordia dal Doxe Marin Falier che'l voeva crear na Signoria reditaria so'l modeło de cuełe che ghe jera in chei ani là inte ła teraferma. I conxurai i xe stai giustisiai e parsin el doxe el xe sta degołà so ła Scała dei Xiganti, ndove, come i altri Doxi prima e dopo de lù, el jera sta incoronà. Deventà senpre pì potente el Consejo dei Diexe el riva, inte'l 1457, parsina a destituir el vecio Doxe Francesco Foscari a cauxa dei contrasti infrà łe fasion nobiłiari. Inte'l 1462 el steso Consejo el ciapa soto el so controło ła Cansełeria dogal e ła cansełeria secreta. Inte'l 1468 el Maxor Consejo el deside de limitarghine łe funsion a łe cuestion de emergensa.

Bibliografia[canbia | canbia sorxente]