Catarina Corner

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articoło el xe scrito in venesian
Retrato de Catarina Corner de Tizian

Catarina Corner (Venesia, 25 de novenbre 1454Àxoło, 10 de lugio 1510), ła xé stada na patrisia venesiana, regina de Sipro e Armenia dal 1474 al 1489.

Fia del venesian Marco Corner e de Fiorenza Crispo, ła partegniva a na de łe famége più riche e influénti de ła Serenìsima, i Corner.

Catarina reina de Sipro[canbia | canbia sorxente]

Ła xé stada educada in un monastièr a Pàdova fin al'età de quatòrdexe ani. Ła xé stada sièlta, infrà łe fémene più in vista de ła Serenìsima come spoxa del re de Sipro e de Armenia Giacomo II de Lusignan, che'l ga spoxà par procura el 30 de lugio 1468. Ghe xé stà tribuìo dal Consegio dei Pregadi el soranome de "Fia adotiva de ła Repùblica" onor mai dà a nisuna donna prima de eła.

Soło 'ntel 1472 Catarina ła xé stada portada a Famagosta, sul'ìxoła de Sipro, indove łe xé stae sełebrae nose ełegantìsime. N'ano daspò el re el xé morto łasando ła védoa gravia.

Na revolta, sbociada propio a Famagosta, ła ga prova a canbiar ła Regina col'erede natural Carlota, fia de Zuane II de Lusignan. Venesia la xé intervegnuda indresando Catarina a un consegio de regénsa formà da sói parénti venesiani. Sipro ła xé dónca finia soto l'influénsa de ła Serenìsima.

Vołéndo liberarse dal dominio venesian, 'nte ła note del 13 de novenbre 1473, guidai dal véscovo de Nicosia, un grupo de nòbiłi catełani el xé intrà 'ntel pałaso Real faxendo un masacro infrà i parénti de ła dona e portàndose via el puteło vanti ai sói oci. Venesia ła ga resposto inviando diéxi gałie ai órdeni del Proveditor Vetor Soranzo. Łe trupe da sbarco łe ga tolto su i nòbiłi revoltoxi dependénti al re de Nàpołi e del Duca de Savogia. Catarina ła xé 'ndada vanti a governar soto ła costante protesion de ła Repùblica de Venesia anca daspò ła morte del só fio Giàcomo III, capitada par małaria 'ntel 1474.

Venexia la rende omazo a Catarina Corner, Hans Makart, 1872

L'adicasion e'l retorno a Venesia[canbia | canbia sorxente]

'Ntel'otobre del 1488 ła xé stada descoverta n'altra conzura, tramada ancora dai nòbiłi catełani. Venesia ła ga fracà de nóvo ła revolta e ła ga sièlto de ciamar indrio Catarina costrenxéndoła a adicar a favor de ła Repùblica. Daspò el só refudo, ła xé stada manasada che, 'ntel caxo de n'altro refudo ła saria stada spogiada de tuti i privilegi e ła saria stada tratada come revoltoxa. El 26 de fevrèr 1489 el xé rivà l'ato ufisial del'adicasion de Catarina in favor de ła Repùblica Vèneta. El 18 de marso, vestìa de negro, ła regina ła ga lassà par sénpre l'isola.

Venesia ła ga risevuo ła só fia in manièra trionfal. Rivada da Sipro a San Nicołò al Lio, ła xé intrada el giorno daspò, el 6 de giugno 1489, sentada sul Bucintoro tacada al Doxe Agostin Barbarigo[1], daspò ła conségna formal de ła corona a ła Serenìsima 'nte ła baxéłega de San Marco, ła xé stada nominada domina Aceli (siora de Àxoło), conservando in ogni caxo anca 'ntei ati ufisiałi el tìtoło e'l rango de regina. Sul teritorio de Àxoło, Catarina ła gaveva i stési poderi del doxe. Ùgnołi lìmiti: no ła podeva miga far subir ai sùditi nisun dover o cativeria e no ła podeva ospitar chi che'l no fuse gradìo al doxe.

Siora de Àxoło[canbia | canbia sorxente]

El castelo de Catarina a Asolo

Catarina ła ga ciamà indrio a ła só corte artisti e leterai, infrà i quałi el Zorzon, Lorenzo Lotto, Pietro Bembo, che qua el ga anbientà Gli Asolani. 'Ntel 1509, có łe trupe imperiałi de Masimilian I d'Asburgo le vegniva vanti, ła se ga refuxada a Venesia. Tornada indrio 'ntel só casteło e infrà i axołani che i ea amava cusì tanto, ła ga decixo de fùxer de nóvo có łe trupe todesche łe se ga fasade a łe porte de Altivole.

Catarina Corner ła xé morta a Venexia el 10 de lugio 1510 e ła xé stada sepełìa 'nte ła Céxa dei Santi Apòstołi. Łe persone che łe ga vosuo véder ła cerimonia łe gera cusì tante che i Proveditori i ga fato tirar su un ponte de barche da Rialto a Santa Sofia par perméter un megio defluso.

El corpo el xé restà pochi ani 'nte ła céxa dei Santi Apòstołi perché, a cauxa del'edifegasion de ła nova céxa, 'ntel 1575 ła xé stada spostada 'nte ła Céxa de San Salvador, indove ancora ła reposa ancuo.

Influénsa cultural[canbia | canbia sorxente]

'Ntel teatro d'òpera[canbia | canbia sorxente]

A ła figura de Catarina Corner el xé dedicà el grand-opéra La Reine de Chypre de Fromental Halévy, su libreto de Jules-Henri Vernoy de Saint-Georges, 'ndà in sena a Parixe el 22 de disenbre 1841.

Sul libreto de Saint-Georges se baxa queło de Giacomo Sacchero par Catarina Cornaro de Gaetano Donizetti, 'ndada in sena al Teatro San Carlo de Nàpołi el 18 de genaro 1844.

'Ntel'òpera se conta l'intravegnimento istòrego che'l detèrmena ła morte del Lusignan, meso insieme a n'istoria de amor infrà Caterina e Zirardo, un zoven cavalièr francese.

Notasion[canbia | canbia sorxente]

  1. L'intravegniménto, seguìo da tre giórni de fastoxìsimi festixamenti, el vien recordà ogni anno da ła Regata Istòrega che ła se tien a Venesia la prima doménega de seténbre.