Carlo Goldoni

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Carlo Goldoni

Carlo Osvaldo Goldoni (25 de febraro 1707 - 6 de febraro 1793) el xe stà un dramaturgo venesian, e uno dei più grandi dramaturghi europei de senpre. Oltre a scrìvar in italian e in francexe, el gà fato largo uxo de ła variante venesiana de ła łéngua vèneta.

Inte çerte so ópare el ga utiłizà on mucio i personaji de ła Comedia De l'Arte, ła cual ła ga dominà ła sena talica inte quel tenpo (come Il servitore di due padroni co Arlechin e Brighela); parò in generałe el ga reasionà contro sto stiłe, pa dar special rełevanxa a ła descrisión de i personaji e łe çircostanxe che łe roda torno la asion.

Goldoni el ga cołaborà co Baldasare Galupi inte on gran númaro de ópare. I so libreti łi xe stà posteriormente inpiegà par st'altri conposidori. Uno de sti ki el xe stà Joseph Haydn co ła ópara "El Mondo deła łuna". Ała fine de ła so cariera, quando se gà trasferìo a Parigi par dirixare ła comèdie-italienne, gà conposto do ópare anca in fransexe: Le bourru bienfaisant e L'avare fastueux.

El mejo de łe so ópare in lengoa italiana łe xè: El Cafè (del 1750), Ła locandiera e El ventajo.

Ópare in venessian[canbia | canbia sorxente]

Goldoni gà scrito numeroxe e famoxe ópare anca in lengua vèneta, cui riportemo łe pì inportanti.

El canpiello[canbia | canbia sorxente]

Comedia corałe che nara i diversi momenti de ła vita quotidiana del popoło inte na piassa picenina venessiana.

I rusteghi[canbia | canbia sorxente]

Comedia en łéngua vèneta, ła xè stà rapresentà pà ła prima olta a Venesia al teatro San Luca verso ła fine del carnevałe del 1760 e publicà inte ło steso ano. Raprexenta el picenin e sereno mondo borghexe conposto da quatro veci rusteghi, ostiłi al prexente e ligài a i antighi vałori del mondo mercantiłe. In contrapoxision, un grupo de done e de xovani che i sente el riciamo del prexente, de ła xoia de vivare e de ła fełisità, raprexentà dal carnevałe. Tuto xè xùga sol conflito generasionałe, che vede el trionfo dei xovani.

Łe barufe chiozote[canbia | canbia sorxente]

Goldoni prexenta ła vita de i pescadori de Chioggia, i łori amori, i łori problemi quotidiani, i łori scontri e łe łoro teneresse; l'exata imitasion de ła natura se rexe qui sull'uxo de ło steso diałeto de Chioggia e se anima de un'intensa nostalxia: segna el trionfo del popoło minuto, de łe so tradission, del so linguajio fato de batute brevi e senplisi, soło aparentemènte caxuałi, inte'l xiro arioxo de petegołessi che i se adensa in tenpesta fin al proronpare de ła barufa fra łe fèmane.

Sior Todero brontolon[canbia | canbia sorxente]

Comedia in tre ati en łéngua vèneta raprexentà pà ła prima olta al teatro San Luca. Ła comedia xè contraposta da un vecio pitosto brontołon (come sugerisce el titoło) che vołe a tuti i costi far el paron de caxa e savér tuto de tuti (grasie al so servo Gregorio), e da un matrimonio (nò fasiłe da portar a termine) tra Zanetta (fioła del fioło del paron) e tra un cavałiere venessian.

Una de łe ultime sere de carnovałe[canbia | canbia sorxente]

Ópara pitosto autobiografega. Domenica, fiòła de Zamaria, raprexenta ła comedia riformada, xè inamorà de Anzoletto, łù contracanbia, ła spoxerà portandoseła apreso in Moscovita asieme al pare Zamaria novo spoxo de madame Gatteau, sinboło de ła comédie italienne, che gaveva insidià Anzoletto, sperando de 'verlo tuto par sé.

Altri progeti[canbia | canbia sorxente]

Ligadure forèste[canbia | canbia sorxente]