Céxa de ła Madona de l'Orto

Da Wikipedia, l'ençiclopedia libara.
Va a: navigasion, serca
Sto articoło el xe scrito in venesian
Céxa de ła Madona de l'Orto
Ła fasàda de ła Céxa de ła Madona de ł'Orto
Ła fasàda de ła Céxa de ła Madona de ł'Orto
Locałità Venesia
Coordinae

45°26′47″N 12°19′57″E / 45.4463, 12.3324

Rełijon Catołega
Diocexi Patriarcà de Venesia
Sito web

Coordinate: 45°26′47″N 12°19′57″E / 45.4463, 12.3324

La Céxa de ła Madona de l'Orto xe na cexa de Venesia.

Storia de ła Céxa e orìxene del nome[canbia | canbia sorxente]

La céxa de ła Madona de l'Orto, dita anca de San Crestofoło Martire xe stàda costruìa ne ła metà del XIV secoło (dopo el 1355) da Tiberio da Parma Zeneral de ł'Ordene dei Umiliài, che xe stà sepełìo in sta céxa in seguito a ła so morte capitàda el 21 zenaro 1377, e dedicàda a San Crestofoło Martire.

Xe stà 'ntel 1377 che ła céxa xe stàda ciamàda Madona de l'Orto da tuta ła popołasion de Venesia dopo l'istałasion de un simułacro de ła Verzene che gerà stà identifegà come pericołoxo. Sto fato xe capità el 18 de Zugno. Sta òpara gera stàda reałizàda dal scultor Giovanni De Santi.

I umiłiài xe stài sopresi el 17 disenbre 1461, cussì che in sto modo xe subintrài i Całòneghi Regołari de San Zorzi in Alga, che gera 'na Congregasion de lerigioxi nata da poco, ała quała ghe apartegniva anca San Lorenso Giustiniani, primo patriarca de Venesia dal 1451.

'Ntel 1483 xe stà fenìo e logà el portàl rinasimentàl reałixà da Bartolomeo Bon e 'ntel 1503 xe stà terminà anca el Canpanìl, ła cui costrusion gera unica del so zenare, sormontàda da łe statue del Redentor e dai Quatro Evangełisti de ła scòła de Pietro Lonbardo. Gera stà anca el logo, la céxa, indove, el Tintoreto, dal 1552 al 1569, ga depento diexe òpare, abitando anca visin in Fondamenta dei Mori che xe a pochi pasi da ła céxa. Co' ła morte, 'ntel 1594, s'à portà via Tintoreto, el xe stà sepełìo a ł'interno de sta céxa.

'Ntel 1622 el Patriarca Tiepolo el gaveva ordenà de reałizàr el ciclo de dipinti che raprexentava i Santi e Beati venesiani. 'Ntel 1668 i Całòneghi xe stài sostituìi dai Cistercensi da Torseło ma anca staltri xe finìi sopresi 'ntel 1787 co' ła céxa gera stàda fidàda al clero secołàr. In seguito, ła céxa gà subìo diversi restauri, restando anca seràda, e 'ntel 1868 ła vien 'verta da nòvo deventando po' sede parochiałe dal 1876, mantegnìndo cussì el titoło de orìxene de ła dedicasion, overosìpia, Céxa de San Crestofoło Martire vulgo Madona de l'Orto.

Al so interno ła céxa gaveva diverse scòłe che desvolzeva łe so funsion :

'Ntel 1931 ła céxa ła vien fidàda ała Congregasion de San Giuseppe e anca atualmente ła continua ad eserlo.

El diłuvion che el gà colpìo ła çità 'ntel 4 novenbre 1966 xe stà anca una de łe cauxe parchè ła costrusion xe stàda restoràda da l'Italian Art ad Archives Rescue Fund grasie anca a ł'interesaménto de l'Inbasaor Inglexe Sir Ashley Clarke de S.E.Dal 1987 al 1993 xe stài reałixài dei laóri de manutensión e restauro fato par la céxa e l'organo.L'aniversario de ła Dedicasión se festixava el 5 de setenbre.El canpo xe uno dei pochi ad aver ancora el siòło antigo tìpego venesian. El xe composto da 66 canpadure retangołari in matoni che se cata a spina de pese, spartìe da 'na granda fàsa centrałe che xonta ła porta de ła céxa a ła riva sul rio de ła Madona de l'Orto. Un siòło squaxi conpagno se cata a l'interno del giòstro e nel visin Canpo de Santa Maria in Val Verde (Abasia).Darente ała céxa vien costruìo el monastièr che xe stà reałixà dai całòneghi so'l finir del XV secoło che gera subintrài ai Umiliài.

I edifici che gera conventi se catava so'l fianco drèto del tenpio sviłupandose verso ła parte drìo dei absidi e danànsi ła łaguna.

Co' ła Republica ła gà mołà de esistèr, el monastièr el xe stà vendùo cofà depoxito.

Ai nostri xorni el giòstro xe tuto queło che resta del grando monastièr e soło tre bande gera intersàe da 26 cołonine in pièra de Istria e in pièra de Verona; ła so baxe ła prexenta 'na simiłe łavorasion a queła reałixàda par le dièxe cołone che forma łe navàe che łe se trova ne ła céxa.

Céxa de Santa Madałena (Orto)[canbia | canbia sorxente]

El nome el riva da 'na imàxene miracołoxa de ła Madona che un scultor gaveva deposto 'ntel so orto (o bròło). Presto sta imaxene la gà tacà a eser veneràda dai abitanti che popołàva el sestièr. La céxa la xe 'na tapa obligatoria par chichesìpia vogia far conosensa de ła pitùra de Jacopo Robusti dito el Tintoreto. De derivasion romanica xe łe nicie che ospita łe statue dei Dodexe Apostołi òpara reałixàda dai Delle Masegne. Montando so'l ponte che se cata danànsi a ła céxa se pol amiràr el canpanìl indove se pol capìr l'influensa de ła cultura araba so ł'architetura venesiana. Gera stàda raprexentàda ła devosion a ła verxene co' l'òpara La presentazione al Tempio del 1552 che Jacopo Robusti (el Tintoreto) el ga depento so' łe ante de ł'organo. Anca ła decorasion del presbiterio ła se deve al Tintoreto. Il popolo ebraico che adora il vitello d'oro e Il Giudizio Universale. Invese so'l'altàr maxor L'Annunciazione e il Padre Eterno in gloria de Jacopo Palma el Giovane. El 1° de Marso del 1993 ła céxa xe stàda vitima de 'na rapina e cussì xe stàda robàda l'òpara Madonna col bambino del Bełini.

Note storeghe so' ła parochia[canbia | canbia sorxente]

'Ntel corso dei secołi XI e XIV ła sità ła se slargava estendendose dal nucleo primitivo de ìxołe interesando senpre più xone, xontandose ad altre ìxołe che xa esisteva e andando a ritràr terèni fin ad arivar ne ła parte nord de ła sità. 'Ntel teritorio de ancùo indove se cata ła Parochia de ła Madona de l'Orto, situà a nord de Venesia, no se pol infati rentrasàr edifici costruìi prima del XIV° secoło, cofà łe carbone "fontego" del XIII° secoło, invese xe un mucio prexenti łe architeture gotiche, rinasimentałi e dei periodi drìo[1].

Note[canbia | canbia sorxente]

  1. Note storiche so' ła Parochia

Altri siti da vardàr[canbia | canbia sorxente]