Aqua

Da Wikipedia, ła ençiclopedia lìbara.

L'aqua, en condisioni de tenperatura e presiòn standard, ła xe un liquido sensa cołor, sensa saor e sensa odor, co un punto de fuxion a 0 °C e un punto de ebołision a 100 °C. Ła só mołecoła ła xe formà da un àtomo de osìgeno dove che i xe łigai dò atomi de idrògeno; ła sò formuła chimega ła xe quindi H₂O

Al stao sołido ła xe ciama giaso e no ła xe masa difarènte dal véro. Al só stao gasoxo invese ła xe nota cofà vapor aqueo o pì senpliçemente come vapor.

Al de sora de çerti vałori de tenperatura e presión (detti crìteghi), che par l'aqua i xe 647 K e 22,064 × 10⁶ Pa, l'aqua ła va drento un stao dito supercritego, en i quałi agregai de aqua ało stao simil-liquido i fluise en na faxe de simil-vapór.

Se trova en mase parti del universo, come 'nte ła Łuna e en altri pianedi.

El vołúm de aqua prexente 'nte ła Tera el xe stimà en 1 360 000 000 km³; de sti qua:

• 1 320 000 000 km³ xe acque marine (en magioransa oceano).
• 25 000 000 km³ xe 'ntei giasiari e ne łe całote połari.
• 13 000 000 km³ xe nel soło, ne łe falde aquìfere.
• 250 000 km³ xe aque dolçi nei łaghi, nei mari interni e nei fiumi.
• 13 000 km³ xe vapór aqueo nel'atmosfera.

[modìfega] Proverbi

• Quando ke ł'aqua toca el cuło, tuti inpara a noare vol dir " quando ghe xe davero 'n'urgensa, tuti se se dà na mosa e se se tira fora dałe rogne ".
• Chi ke se ga scotà coł'aqua calda, ga paura anca de queła freda vol dir " quando uno ga avudo na bruta esperiensa con un problema groso, el ga paura anca dei problemi pi picołi".
• Ł'aqua ronpe dove ke no se crede vol dir " ocio ai tipi cheti ke no se rabia mai: xe proprio questi ke, quando i se sbroca, e no te teło speti, i diventa na furia, come na brentana".